اغراق و مبالغه را به كار مىبرد ، تا آنكه در همين كتاب « ايضاح » [ 1 ] تصريح كرده : به آنكه او آيتى بود از آيات خالق كائنات ، بناصبيت جاحظ اعتراف كرده ، و ذكر تصنيف او كتابى در مطاعن من بغضه نفاق نموده ، و نيز بعض مطاعن از او نقل كرده ، جواب آن از اهل سنت آورده .
پس حيرت است كه فاضل رشيد بمزيد رشادت و سعادت ، در پردهء طعن و تشنيع بر علامه حلى ، نغمه تفضيح و تقبيح استاد و مولاى خود مىسرايد ، و جناب او را كاذب و دروغ زن ، و موجود مادهء فاسده عناصر عدوان ، و منهمك در افتراء و كذب و بهتان ، و عناد و لداد و طغيان مىگرداند چه از قول او : ماده فاسده الخ صراحة لازم مىآيد : كه العياذ باللّه نسبت جناب شاهصاحب ناصبيت را بجاحظ ماده فاسده عناصر عدوان است ، و نيز از آن لازم مىآيد كه شاهصاحب بناى انصاف را باب رسانيدند و ربع معدلت مصور به شكل صنوبرى نار گردانيدند ، و متاع صبر و طاقت تجلد ارباب تنقيد و ذكاء ، لا سيما فاضل رشيد و امثاله من الفضلاء را بباد فنا آويختند ، و آبروى صدق و راستى را بر خاك مذلت ريختند الى غير ذلك مما سرده بتشاوقه .
اعتراف جاحظ بفضايل امير المؤمنين عليه السلام منافى عدواتش نيست
بالجملة فاضل رشيد اين همه تشنيعات و استهزاءات و اعتراضات و ايرادات ، كه نهايت اتعاب نفس شريف خود در نسج و تلفيق آن فرموده در حقيقت بر جناب شاهصاحب وارد فرمودهاند ، اهل حق را توجه بجواب آن ضرور نيست ، بلكه بر خود فاضل رشيد تحرير جواب آن حماية لاستاذه لازم افتاد ، لكن تبرعا گفته مىشود : كه زعم فاضل رشيد
هامش
[ 1 ] ايضاح لطافة المقال ص 191 .