لك ما وعدك .
امام ابو حامد غزالى رحمة اللَّه عليه مىفرمايد : اول يعنى حال رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و سلم اتم و اكمل است ، يعنى توهم نكنى و چه گنجايش آن توهم است كه مگر وثوق و يقين ابو بكر صديق بصدق وعده حق بيشتر از رسول خدا بود صلى اللَّه عليه و سلم حاشا .
نظر آن حضرت در مقام تأدب و نظر باتساع علم حضرت عزت و خوف لااباليت جل شأنه بود و اين مقام اعلى و ارفع و أتم است در معرفت صفات حق و ملاحظهء حقيقت ، و نظر ابو بكر ظاهر حكم شريعت بود كه در صدق وعده حق واقع است ، و همچنين وعده كرد حق جل و على در روز احد و احزاب و حنين و دخول مكه ، و پنهان داشت شروط آن را ، و ورود مثل اين معنى در احوال انبيا صلوات اللَّه و سلامه عليهم اجمعين در حالت نزول بلا و جهاد باعدا واقع است ، و سر همان است كه گفته شد ، و بالجمله چنان كه عدم اتهام حق سبحانه در وعد كريمش واجب است ، همچنين در فعل حكيمش نيز لازم ، و همه از نزد او است ، اول به حكم بر ، ديگر به حكم قهر ، و در هر دو هم قهر است ، و هم بر ، و مقام معرفت و حال مقربان بارگاه عزت اين است كه
« لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ
، و لا يعترض على ما يقول ،
يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ
و
يَحْكُمُ ما يُرِيدُ
» انتهى . [ 1 ]
جواب قدح جاحظ در فضليت مبيت
از كلامى كه شيخ عبد الحق از احمد رزوق نقل كرده ظاهر است كه مىتواند شد كه وعدهء اجابت در وقت معين از جانب ايزد منعام واقع شده باشد ، و اجابت آن موعود در آن وقت واقع نشود ، زيرا كه ممكن است كه وقوع وعده معلق و مشروط باشد باسبابى و شروطى كه حق
هامش
[ 1 ] مدارج النبوة ج 2 ص 12 .