كه حكمت بالغهء وى اقتضاى ستر و كتمان كند ، به جهت ابقاى سطوت ربوبيت در نظر بنده ، و استيفاى احكام عبوديت بر وى ، چنان كه تأدب كرد ابراهيم خليل على نبينا و عليه صلوات الملك الجليل ، كه اول بقوم گفت :
« وَ لا أَخافُ ما تُشْرِكُونَ بِهِ »
به جهت جزم و قطع بوعدهء حق بعدم خوف رسل و وجوب نصرت ايشان بر اعداى دين ، پس از آن استثناء كرد و فرمود :
« إِلَّا أَنْ يَشاءَ رَبِّي شَيْئاً »
بسبب رجوع باتساع علم بارى تعالى ، و عدم اطلاع بنده و احاطهء وى بعلم حق پستر گفت :
وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً
[ 1 ] از براى دفع توهم عدم وثوق بوعده صادق و تحقيق نظر باتساع علم وى تعالى يعنى اينكه استثناء كه كردم نه از آن جهت كردم كه در وعده كه بعدم غلبه و تسلط اعدا بر رسل كرد وثوق و يقين ندارم ، بلكه به جهت نظر باتساع علم حق و قيام حق ادب در حضرتش و از اينجا است كه گفتهاند كه خوف انبياء مبشران به جهت خوف حكم لا ابالى است ، نه به جهت عدم وثوق بوعده كرايم وى تعالى فافهم .
و همچنين شعيب عليه السلام با قومش گفت :
« وَ ما يَكُونُ لَنا أَنْ نَعُودَ فِيها »
و هرگز نبود و نسزد كه ما در ملت شما كه كفر است درآييم ، باز فرمود :
إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّنا وَسِعَ رَبُّنا كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً
[ 2 ] چنان كه تقرير يافت ، و هم از جهت نظر و رجوع باتساع علم بارى تعالى بود كه سيد رسل صلى اللَّه عليه و سلم در روز بدر گفت :
اللَّهمّ ان أهلكت هذه العصابة لن تعبد على وجه الارض ،
در اينجا ابو بكر صديق بر سر وى صلى اللَّه عليه و سلم آمده گفت : خل يا رسول اللَّه مناشدتك ربك ، فان اللَّه منجز
هامش
[ 1 ] الانعام 80 .
[ 2 ] الاعراف 89 .