همين كه باران تمام شد به راه افتاديم . در دهكدهء افضلآباد « 1 » به دستههاى زيادى پليكان كه در آب كمعمقى بودند برخورديم . بعد از آن در زمين هموارى كه در آن فقط چند اسفرود به چشم مىخورد . چندين ميل راه پيموديم . سپس به محلى كه بر روى نقشه ، آب كمعمقى آن را فراگرفته بود رسيديم . ناحيهاى بود خشك كه در آن بطور پراكنده نيزارهاى رسته بود . بعد از پيمودن 18 ميل به كوه خواجه رسيديم . در اينجا آذوقه يافت نمىشد . مجبور بوديم تا تمام مواد مورد نياز خود را از ده على اكبر « 2 » دو ميل آنطرفتر تهيه كنيم . نام كوه خواجه از شخص عابدى بنام خواجه سراسر « 3 » ير گرفته شده است كه گفته مىشود نسب وى به حضرت ابراهيم مىرسد . مزار وى در قسمت شمالى تپه واقع است . در اولين روز سال نوروز ( 21 مارس ) تمام سيستانىها در اين محل گرد مىآيند و آغاز سال نو را جشن مىگيرند « 4 » .
از تاريخ اين بنا و سيستان در اينجا شرحى نمىآورم . براى اطلاع نيز مىتوان به نوشتههاى سر هنرى راولينسون « 5 » ، در نشريه انجمن جغرافيايى سلطنتى « 6 » ، سال 1873 م ، جلد سيزدهم صفحهء 2726 مراجعه نمود .
سيستانىهاى همراه ما اعتقاد داشتند كه قلعهء ميرباد كه از آن در شاهنامه نيز ذكرى به ميان آمده است محل اقامت كاكه كوهزاد بوده كه بدست رستم فتح گرديد .
تپههايى كه قلعه بر آنها واقع است از پائين مسطح و هموار به نظر مىرسند . و حدود 60 تا 75 متر ارتفاع دارند . دسترسى به قلعه فقط از سه جهت جنوب غربى ، جنوب شرقى و شمال غربى امكانپذير است . ورودى اصلى و قلعه قديمى در جنوب شرقى واقع بود و ديوارهاى خارجى آن ظاهرا تا كنارهء آب پيش مىرفتهاند . در مواقع بروز سيل كوه خواجه همانند جزيرهاى در آب محاط و دسترسى به قلعه مشكل مىشده است و آب ناشى از طغيان هامون كوه خواجه را از طرف شرق دربرمىگرفت و در قسمت
هامش
( 1 ) - افضلآباد جزء دهات زاهدان آمده است . ص 30 فرهنگ آباديهاى ايران .
( 2 ) - در فرهنگهاى در دسترس ديده نشد .
( 3 ) -Khwaja Sara Sarir( 4 ) - در ايران اصولا مراسم نوروز ، در روزهاى سيزده و چهارده بخصوص در شهرستانها در زيارتگاهها و امامزادهها به عمل ميآيد . براى اطلاع بيشتر در اين مورد به نوشتههاى شيواى استاد باستانى پاريزى بخصوص به كتاب خاتون هفتقلعهء ايشان مراجعه شود .
( 5 ) -Sir Henry Rawlinson( 6 ) -Royal Geograph ical Society's Journal