سلطان يا سوبادار و چند سرباز از هنگ قاينات قرار داده شده است و كدخدا بر فراز تپهء سوم زندگى مىكند . يك حصار گلى در قديم قلعه را از قسمت پائين دربرمىگرفته كه در حال حاضر ويران شده و آثار چندانى از آن بجا نمانده است . كدخدا مىگفت كه در دهكده 300 خانوار زندگى مىكردند ليكن آنچه را كه من ديدم كمتر از اين مقدار به نظر مىرسيد .
بيشتر ساكنين دهكده سيستانى بودند فقط تعدادى بلوچ كه آن هم بستگى و خويشاوندئى با كدخدا داشتند در بين آنها به سر مىبردند . اما در بيرون از دهكده وضع چنين نبود و چندين خانوار بلوچ بطور پراكنده زندگى مىكردند . بيرون از دهكده چند فضاى محصور به ديوار وجود داشت كه درون آنها نه مغازهاى بود و نه مغازهدارى . كلا مردم در فقر عجيبى به سر مىبردند . گفته مىشد كه چهار تاجر در سه كوهه زندگى مىكنند كه در حال حاضر همراه با كاروانهاى خود در سفرند اما ظاهر امر اينطور مىنمود كه از تجارت در آن ناحيه خبرى نيست . چند بسته شمع بلژيكى و مقدار كمى هم قند روسى تنها اجناسى بود كه در اينجا يافت مىشد . كدخدا پسند خان با ما همكارى مؤثرى نداشت و اگر همت سلطان ابو تراب نمايندهء حشمت الملك نبود ، نمىتوانستيم آذوقه و اجناس مورد نياز خود را فراهم كنيم .
در اينجا تصميم گرفتيم كه به چند دسته تقسيم شويم . دوك مجبور بود تا براى مداواى افرادى كه در اين ناحيه بيمار شده بودند با تعدادى از نفرات گروه باقى بماند . حال آنكه من و ملابخش به سوى مرزهاى بلوچستان به راه افتاديم به اين قصد كه تا آنجا كه ميسر است ميسى را در سفر به هندوستان همراهى و بدرقه كنيم . مىبايست لوازم مورد نياز وى را در طول اين سفر برايش فراهم مىكرديم . قاطرها و خدمتكارانى كه ميسى را در داخل خاك ايران همراهى كرده بودند در اينجا وظيفهءشان به پايان مىرسيد و بايد بازمىگشتند .
ميسى نيز ناچار بود تا چند شتر كرايه را براى عبور از كوير و رفتن به كويته پيدا كند . اين راه تا آنموقع بسيار ناشناخته و پرت بود و هركسى آن را به خوبى بلد نبود .
افغانها به سمت جنوب در قلمرو بلوچستان رخنه كرده و تجاوز را آغاز كرده بودند و از كاروانها مبلغى به عنوان حق عبور به زور مىگرفتند در صورتى كه كاروانها از پرداخت اين مبلغ سرباز مىزدند ، اجازه عبور نيافته و مجبور مىشدند تا مسير طولانىترى را انتخاب نمايند . از اين زمان بود كه مرز ميان افغانستان و بلوچستان انگليس در اين ناحيه شكل گرفت . افغانها در آنسوى مرز كه تعيين شده مستقر بودند و دولت هندوستان نيز مسير جديدى را از كويته به داخل قلمرو تحت نفوذ دولت بريتانيا كه از بلوچستان مىگذشت و به مرز ايران مىرسيد به طول 508 ميل ايجاد كرد .
اين مسير از كويته آغاز مىشد و در 80 ميلى به نوشكى « 1 » ، در 110 ميلى به دلبندين « 2 »
هامش
( 1 ) -Nushki( 2 ) -Dalbandin