حكمران خراسان در اواسط قرن هشتم به قتل رسيده و سوزانده مىشود .
آرامگاه عمر خيام ( 1123 ميلادى ) درست در سمت چپ ايوان امامزاده محروق و در فضايى كوچك و مختص به خود قرار گرفته است . بناى آن آجرى و به ارتفاع 90 سانتيمتر است و ظاهرا به آن توجهى هم نمىشد . در اين بنا هيچگونه تاريخى به چشم نمىخورد .
اين آرامگاه به كلى از طرف ايرانيان به فراموشى سپرده شده ، علت اين امر نيز آنست كه خيام سنى بوده نه شيعهء دوازده امامى . « 1 »
خيام در زادگاهش نيز بسيار ناشناخته است . بسيارى از مردم شهر حتى نام او را هم نمىدانند . بسيار تعجب كردم داروغه ، سردستهء قراولان شهر بود و حاكم او را به همراهى ما گماشته بود ، از من پرسيد ، آيا عمر خيام همانند فرنگيان نيز مسيحى بوده است ؟ دوست داشت بداند كه آيا به همين خاطر است كه هر انگليسى كه به نيشابور مىآيد به زيارت آرامگاه او مىشتابد .
مردم مىگويند كه خيام هيچ چيز را به دو گناه نميدانسته ، به همين خاطر او را آدمى مىشمارند كه به گرد گناه و معصيت مىگشته است . داستانهاى زيادى به نظم و نثر در مورد وى نقل مىكنند كه معلوم نيست صحت داشته باشد و يا خشم و تنفر ايرانيها باعث ساخت آنها شده است . بطور كلى آنها سعى مىكنند تا به هر نحوى كه شده شخصيت خيام را بد و ناخوشايند جلوه دهند .
تپهء آلپارسلان در سه ميلى شرق شهر فعلى و در نزديكى دهكده طربآباد « 2 » واقع است . از خروارها پارهآجر و كوزهشكسته عبور كرديم تا به اين تپه رسيديم . آلپارسلان تپهاى وسيع و مصنوعى است . اين تپه در بالا هموار بوده و مساحت آن به 196 متر مربع مىرسد . ارتفاع اين تپه از زمينهاى اطراف 9 متر مىباشد . گفته مىشود آلپارسلان در سال 1073 م . قصر شادياخ را براى پسر خود ملك شاه كه با دختر اكتاى قاآن پسر چنگيز خان ازدواج نمود ، بر فراز اين تپه بنا نهاده است « 3 » .
هامش
- باستانى خراسان ، جلد اول تأليف عبد الحميد مولوى مراجعه شود .
( 1 ) - اين نظر مؤلف كتاب درست نيست و ربطى به آئين شيعه و سنى ندارد . چون مفاهيم رباعيات خيام براى عوام قابل درك نبوده است ، لذا تا اندازهاى در مورد خيام ، رياضىدان بزرگ ايران بىمهر بودهاند .
( 2 ) - طربآباد ، دهى از دهستان دربقاضى شهرستان نيشابور است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .
( 3 ) - اين قسمت از نوشتههاى مؤلف با تاريخ مطابقت ندارد . اولا قصر شادياخ كه از بناهاى معروف نيشابور بوده ساخته عبد إله بن طاهر است . ( ص 101 تاريخ نيشابور ) . ثانيا سنه 1073 ميلادى كه مطابق با 466 ه . ق است يكسال از مرگ آلبارسلان سلجوقى گذشته است . ثالثا بين سلطنت ملك شاه و اكتاى قاآن 260 سال فاصله است . باحتمال يقين اين ازدواج بايد مربوط بسال 464 ه . ق باشد كه -