تومان معادل 10000 پوند صادر مىكنند .
شهر به شكل چهارگوش بود و ديوارهاى آنكه در زمان حاكم قبلى نير الدوله مرمت و بازسازى شده بود ، وضعيت خوبى داشت .
صنيع الدوله محيط شهر را 3300 درع يا 3404 متر مىداند و مىگويد داراى 48 برج و بارو است . تصور مىكنم كه اين ارقام صحيح باشد . اين شهر داراى 4 دروازه است كه مقابل يكديگر واقع شدهاند . ارتفاع اين شهر از سطح دريا براساس آنچه دستگاه من نشان ميداد 1170 متر بود .
تنها بنايى كه جلب توجه مىكرد مسجد جامع بود . معلوم نگرديد كه اين مسجد در چه سالى بنا نهاده شده است . اما در آن سنگنوشتهاى بود كه طبق آن شاه عباس مقدارى زمين را در سال 1021 ه . ق . ( 1612 م . ) وقف كرده بود . بنطر مىرسيد كه بيشتر سكنهء شهر را سيدها تشكيل مىدادند كه مىگفتند با مقررى كه از حكومت دريافت مىكنند روزگار مىگذرانند . تجار شهر نيز وضع چندان خوبى نداشتند . مىگفتند ثروتمندترين آنها كه چند سال پيش درگذشته بود فقط 20000 تومان يا 4000 پوند از خود بجاى گذاشته است .
به اردوگاه كه رسيديم ، ديدم سينىهاى زيادى از شيرينى ، خربزه ، مرغ . . . از طرف حاكم ، درست همانطور كه در سبزوار شاهد آن بوديم برايمان فرستاده بودند . بعد از ظهر بيان السلطنه حاكم ، همراه با پيشكار و دامادش به ديدار ما آمدند . ظاهرا دو نفر اخير اجازه نداشتند تا در برابر حاكم بر روى صندلى بنشينند و لذا تمام مدت آنها بر روى زمين و خود حاكم بر روى صندلى نشسته بود .
حاكم مرد سالخوردهاى بود و از اينكه نتوانسته بود بيرون از شهر به استقبال ما بيايد غذرخواهى نمود . او مستوفى درجه يك بود و تقريبا در كار خود ممتاز بود . زيرا بعد از اين مقام با كسب ترفيع بعدى او به وزارت يكى از ايالات منصوب مىگرديد . او مصاحب و گويندهء خوبى بود . شايد در اين خصوص از تمام كسانى كه در خراسان ديده يا شنيده بودم نيز بهتر بود . او فارسى را به خوبى صحبت مىكرد و از لغات و اصطلاحات عربى نيز به مقدار زيادى استفاده مىنمود و از اين نظر شايد همپاى ايرانيان تحصيلكردهء امروزى به شمار مىآمد .
يكى دو روزى در نيشابور توقف كردم تا از ويرانههاى شهرى قديمى كه از يك ميلى جنوب شرقى شهر فعلى آغاز مىگشت ديدن كنم . صنيع الدوله محيط ناحيهاى را كه اين خرابهها در آن قرار گرفتهاند 9000 ذرع يا 6 ميل ثبت كرده است . در حال حاضر آنچه سر از زمين برافراشته و فراتر از خاك قرار گرفته است ، تپهء آلپ ارسلان در جهت شمال شرقى و يك رشته تپه در جهت جنوب غربى است . زمينهاى اطراف اين ناحيه پر از پستى
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى ) — صفحة 385
مساهمون: چارلز ادوارد ييت
ص٣٨٥