و شكستگى كمتر مرغوبيت بيشترى داشت . اين معادن خاكى به راحتى و سهولت خيلى بيشترى استخراج مىگردند و معمولا پيرمردان و پسربچهها و آنان كه ضعيف هستند به استخراج اين سنگها مىپردازند و البته زمانى هم كه چيزى مىيابند معمولا گرانبها و پرقيمت است .
سنگ فيروزه « 1 » را معمولا به سه دسته ردهبندى مىكنند . اول نوع انگشترى كه براى به كار بردن در انگشتر مناسب است . دوم نوع بارخانه كه براى تهيه بعضى از زينتآلات و غيره از آنها استفاده مىكنند . سوم نوع عربى كه براى صدور به عربستان مناسب است .
فيروزهء نوع اول را معمولا در مشهد ساخته و پرداخته مىكنند . اين سنگ نيز در معادن سطحى يافت مىگردد . مسكو كه يكى از بزرگترين بازارهاى فيروزه مىباشد هر ساله مقدار زيادى از اين فيروزه را خريدارى مىكند .
فيروزهء نوع دوم خود به چهار دسته تقسيم مىشود . دو دستهء اول بيشتر به اروپا فرستاده مىشود . حال آنكه دو دستهء ديگر در ايران براى تهيهء سرقليان ، زينتآلات و چاقوهاى كوچك . . . به مصرف مىرسند .
فيروزهء نوع سوم كلا پريدهرنگ و نامطلوب است و در ايران خريدار چندانى ندارد .
اين نوع از اين جهت به عربى موسوم شده است كه مىگويند اول بار تعدادى معدنچى كه عازم مكه بودند مقدارى از آن را با خود همراه بردند و در آنجا دريافتند كه عربها اين سنگ را پسنديدهاند و آنها مىتوانند بازار خوبى براى آن در عربستان پيدا كنند .
درك روابطى كه در فروش اين فيروزهها معمول است تا حدى دشوار است . يك گروه 25 نفرى از بزرگان و ريشسفيدان دهكدهها اولبار سنگها را از معدنچيان خريدارى كرده و پس از به دو نيم و تفكيك كردن ، آنها را به واسطههاى خود در مشهد مىفروشند كه آنان نيز بنوبهء خود سنگها را به فيروزهكارها رد مىكنند . هر دو دسته بزرگها و واسطهها فقط عهدهدار دستبدست كردن سنگها و افزودن بر قيمت آنها مىباشند . در اين وسط فقط خود معدنچى است كه بالاترين زحمت را مىكشد و كمترين منفعت را مىبرد .
در فروش سنگهاى فيروزه تقلبهاى جالبى هم مىكنند . تعداد زيادى از اين سنگها را در انواع و اندازههاى مختلف به اردوگاه ما آوردند و افراد بخصوص هندىها و
هامش
( 1 ) - در كتاب گوهرنامه تأليف محمد بن منصور كه به كوشش منوچهر ستوده چاپ شده است ، فيروزه نيشابورى به هفت نوع تقسيم مىشود كه معروفترين آن فيروزه بو اسحاقى است . ص 32 تاريخ نيشابور تأليف مؤيد ثابتى .