جمعيت مشهد را بيشتر روحانيان تشكيل مىدهند . در همهجا بوفور اشخاصى به چشم مىخورند كه عمامهء سفيدى دارند . اينان را ملا يا طلبه مىخوانند و كسانى ديگر نيز ديده مىشوند كه عمامهء سياه به سر دارند ، اينان را سيد مىگويند و عقيده بر اين است كه از نوادگان حضرت على ( ع ) و دختر پيامبر حضرت فاطمه هستند . در اين ميان رضوىها كه به حضرت امام رضا منسوبند بالاترين مقام را در مشهد داشته و از مزاياى بسيارى نيز برخوردارند و براى ادامه حيات خود و خانوادهشان مجبور به كار كردن نيستند .
بهطور كلى مشهد يك نژاد خالص و دستنخورده و مختص به خود ندارد ، قبايل و مردم مختلفى در آن با يكديگر درآميخته و جمعيت فعلى آن را تشكيل دادهاند . از اين عده به طور متوسط 30000 زوارند كه همهساله براى زيارت مرقد مطهر امام رضا به اين شهر مىآيند . نذورات آستانه بايد به منظور بهبود وضع فقرا و مساكين و رسيدگى به امور زوار و غيره صرف گردد . اما واقعيت اين است كه مقدار زيادى از آن به هر شكلى كه شده نصيب افرادى كه از طبقات مختلف مىگردد كه اصلا حقشان نيست و نبايد چيزى به آنها از اين بابت برسد .
وضع مشهد از نظر تجارت به هيچوجه ديگر خوب نيست . مقررات گمركى جديد روسها و همچنين سياستهايى كه در پيش گرفتهاند باعث شده تا ديگر مشهد اهميت خود را به عنوان توزيعكنند چاى ، نيل . . . و ساير اقلام وارداتى از هندوستان بين ممالك آسياى مركزى از دست بدهد . در حال حاضر بيشتر تجار اين شهر ورشكسته شده و در وضعيت بدى به سر مىبرند . فعاليتهاى اقتصادى اين شهر تقريبا جوابگوى نيازهاى مردم خود و حومهء آن است و بدينترتيب تجارت بزرگى در آن انجام نمىگيرد و تجار ديگر نقش مهم و قابل توجهى را دارا نيستند .
بست نشستن در حرم مطهر حضرت رضا كه حريم آن بايد محترم دانسته شده و شكسته نشود يكى از طرق فرار از دست عواقب خيانت و دزدى است . همواره تعداد زيادى از افراد كه كارهاى خلاف از آنها سر مىزند براى فرار از مجازات اين كار را مىكنند .
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: چارلز ادوارد ييت
ص٣٠٧