اندك است . انجام امور ادارى و دولتى به عهدهء خود روسهاست . آن هم با كمترين تعداد ممكن . دستگاه ادارى غولپيكر هندوستان اصلا در روسيه ناشناخته است و مانندى ندارد و شايد اگر اين دستگاه بسيار محدودتر و مختصرتر مىشد ، خود هندىها هم مىفهميدند كه چقدر در زندگى و روابط اجتماعىشان تأثير دارد .
در مشهد خرافات بيداد مىكند . كمتر جايى را ديدهام كه اينقدر افكار موهوم در بين مردمش و بخصوص زنانش خريدار داشته باشد . يكى از رسومى را كه خود بارها شاهد انجام آن بودم در اينجا نقل مىكنم . در نزديكى دروازهء سرآب يك شير سنگى قرار دارد كه كمى از آن نيز شكسته است . چند بار كه از كنار آن مىگذشتم ديدم كه تعدادى از زنان آن را احاطه كردهاند و زنى در وسط آنها روى شير نشسته است . مىگويند اين شير را سنگتراشى نزديك به 150 سال پيش ساخته است و در حال حاضر خود نيز در زير آن و در دل خاك مدفون است . در واقع اين شير سنگى قبر وى را تشكيل مىدهد . بهرحال اين شير هنوز هم بر كنار جاده قرار گرفته است و زنانى كه بچهدار نمىشوند و يا آرزوهاى ديگرى دارند از مسافتهاى دور و نزديك براى برآورده شدن حاجاتشان به زيارت اين شير مىآيند . ظاهرا شير نيز كارى براى آنان انجام مىدهد . اين را مىتوان از انبوه زنانى كه مشتاقانه به زيارت آن مىآيند دريافت . زن روى شير مىنشيند و در حالى كه اورادى بر زبان مىآورد با نخ يا ريسمانى كه بدست دارد 40 گره مىزند و سپس مراسم باتمام ميرسد .
شيرى سنگى نظير اين را در مزار گازرگاه « 1 » در هرات ديده بودم ، اما اصلا به ياد ندارم كه مردم آنچنانكه در مشهد باور دارند با آن رفتار كنند و از آن شفا يا برآورده شدن حاجتى را طلب نمايند و خيال نمىكنم كه در جاى ديگرى نظير آن ديده شود .
هواى مشهد فوق العاده خوب است . اين شهر در ارتفاع 960 مترى از سطح دريا و در درهء بازى به عرض 12 تا 15 ميل قرار دارد كه از شمال شرق و جنوب غرب رشتهكوههايى موازى با قلههايى به ارتفاع 2700 تا 3000 متر آن را احاطه كردهاند . دماى هوا در ماههاى مختلف سال براساس آنچه كه از به دو تأسيس كنسولگرى انگلس در اين محل اندازهگيرى و ثبت شده است بطور متوسط به قرار زير است .
هامش
( 1 ) - گازرگاه محلى است در هرات كه آرامگاه خواجه عبد الله انصارى ، از مشاهير متصوفه ، در آنست .
ص 1654 فرهنگ فارسى معين ، بخش اعلام .