بعد از آنكه يموتها از اين ناحيه كوچ مىكنند ، اهالى دهات سنگر و نوده گلههاى دام خود را براى چرا در طول زمستان و بهار بدين سو روان مىكنند و در ازاء هر رأس گوسفند يك قران و نيمى از پشم آن را به يموتها مىپردازند . مراد خان نيز متقبل شده بود تا در ازاء دريافت 50 خروار برنج در سال از هر دهكده ، امنيت آنها را در برابر هجومهاى احتمالى تأمين نمايد .
نه ايگدرها و نه قانيوخمزها هيچيك چيزى به عنوان ماليات ساليانه به دولت ايران نمىپرداختند . اينها شرقىترين بخش از طايفهء تركمن بودند و خود را از يوغ حكومت محلى در استرآباد رهانيده و نسبت به بقيه تيرههاى اين قبيله نيز بىپرواترين بودند . هرچه به سمت غرب پيش رويم ، نفوذ حكومتهاى محلى نيز بيشتر احساس مىگردد . براى مثال 8 ميل كه از يارمتپه دور شديم به كوجوك رسيديم كه تيرهاى از يموتها به همين نام در آن سكونت داشتند ، اينان مردمى كشاورز بودند و در سال براى هر خانوار 12 قران به عنوان ماليات به حكومت ايران مىپرداختند .
سه ميل اول راه را مردا خان با ما همراه شد ، سپس اجازهء مرخصى خواسته و بازگشت ، از آنجا كه اينان دشمنى خونين با كوجوكها داشتند جرأت هم نمىكرد تا به قلمرو آنها پا بگذارند .
اين تصويرى از زندگى در بين يموتها بود كه بيشتر از ساير افرادى كه در طول عمرم ديده بودم در خاطرم اثر گذاشت . سه خانى كه همراه ما بودند پيش آمده و از اينكه مردا خان مجبور بود تا بازگردد عذرخواهى نمودند و از من خواستند كه اين را به حساب كوتاهى يا قصور وى نگدارم . به آنها گفتم مگر اين وظيفهء مراد خان نيست تا مرا دست كم تا خارج شدن از سرزمين تحت فرمانش همراهى كند . گفتند آرى ليكن شرايط طورى است كه وى از انجام اين وظيفه عاجر و ناتوان است .
در طول گفتوگو متوجه شدم كه اين كينه و دشمنى به صورت ريشهدار و خاصى بروز كرده است . مراد خان همانطور كه قبلا نيز ذكر كردم مسئوليت حفظ امنيت حاجيلرها و دامهاى آنان را بر عهده داشت . پس از آنكه اينان از سوى كوجوكها مورد تهاجم و غارت قرار مىگيرند ، مراد خان و مردانش براى گرفتن انتقام و دادن درس عبرتى به كوجوكها روان مىگردند . در زد و خوردى كه درمىگيرد سه تن از كوجوكها و دو تن از قانيوخمزها كشته مىشوند . بدينترتيب كوجوكها تقريبا طلبكار بودند . قانيوخمزها پيشنهاد مىكنند كه مبلغ 400 تومان به عنوان خونبها ، بعلاوهء يك دختر از خود را به آنها بدهند كه مورد قبول واقع نمىشود و كوجوكها فقط به مقابلهء به مثل تأكيد مىورزند . بدينترتيب تا وقتى كه يكى از قانيوخمزها بدست كوجوكها به قتل نرسد اين دشمنى به آشتى تبديل نخواهد شد .
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى ) — صفحة 230
مساهمون: چارلز ادوارد ييت
ص٢٣٠