نهرهاى قديمى آب نشان مىداد كه اين ناحيه در زمانهاى گذشته زير كشت بوده و جمعيت قابل ملاحظهاى نيز داشته است . در صورتى كه خطر تهاجم يموتها نيز بر طرف گردد ، ديگر دليلى نخواهد داشت تا اين منطقه موقعيت سابق خود را بازنيابد . مگر اينكه دوباره روسها در اين ناحيه نيز قدم به ميان گذاشته و دخالت كنند و آب را به نفع تركمنهاى خود بر روى اين مردم ببندند . در حال حاضر تمامى درهء اترك از خركى تا چات « 1 » تماما عارى از سكنه و هرگونه كشت و زرعى بود .
شرايط آب و هوا در درهء اترك چندان بد به نظر نمىرسيد . ارتفاع خركى 510 متر و دماى آن در ساعت 4 بعد از ظهر 23 درجه سانتىگراد بود كه البته براى ماه اكتبر تا حدى گرم بود . تپههاى دو طرف دره لخت و عارى از درخت و قهوهاىرنگ بود و بطور كلى به نظر مىرسيد كه هواى آن گرم باشد . بيش از اين نمىتوانستم در داخل دره به سمت پايين بروم و ناچار بودم به خركى بازگردم .
بعد از قطع كردن رود ، از كنارهء جنوبى به سمت پيش قلعه « 2 » رانديم . دهكدهاى كه نزديك به يكصد خانوار سكنه داشت و اطراف آن را باغها و تاكستانهاى زيادى در بر گرفته بودند . در راه به تعداد زيادى قرقاول يك هوبره چند گراز و تعدادى مرغابى و نوكدراز برخورديم .
روز بعد مسير ما به طرف جنوب و از رشتهتپههايى كوتاه مىگذشت و به درهء دايرهاىشكل سملقان مىرسيد . در اينجا حاكم به ديدار ما آمد و تا شاهآباد « 3 » مركز ناحيه سملقان ما را همراهى نمود . در دامنهء شمالى تپههاى واقعشده در جنوب ، اولين نشانههاى جنگل به چشم مىخورد و در آنها درختان بلوط به وفور ديده مىشد .
از كنار دهكدهء حيدرآباد « 4 » كه مىگذشتيم به ما گفتند اين دهكده حدود 25 سال پيش از طرف تكمى سردار ، رئيس مشهور تركمنهاى تكه همراه با 600 سوار مورد هجوم واقع شد .
اين دهكده مدت زمانى قبل از اين واقعه بدست حيدر قلى خان بنا شده و داراى حصار و استحكامات قابلى بود . در مورد سئوال من كه پرسيدم چگونه تركمنها توانستند چنين
هامش
( 1 ) - محلى در مرز ايران و روسيه به گرگان و رود اترك از اينجا تا خليج حسينقلى سرحد ايران محسوب مىشود و سپس خط مرزى به طرف شمالى منحرف ميگردد . دهى است در مرز ايران و روسيه ، واقع بين مقر طايفهء يموت و گوكلان . ( ص 12 لغتنامهء دهخدا ، حرف چ )
( 2 ) - پيش قلعه دهى از دهستان مانه شهرستان بجنورد است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .
( 3 ) - شاهآباد دهى از دهستان مانه شهرستان بجنورد است . فرهنگ آباديهاى كشور جلد 21 .
( 4 ) - حيدرآباد دهى از دهستان مانه شهرستان بجنورد است . فرهنگ آباديهاى كشور جلد 21 .