بلند و پوشيده از علف و در دامنههاى تپه درختان سرو كوهى روئيده بود . در ارتفاع 1440 مترى آبشارى را قطع كرديم و پس از گذرگاهى باريك به سمت غرب به راه افتاديم تا اينكه به درهء بازى رسيديم كه در وسط آن دهكده بنا شده بود . مشهد غلامان زمانى پر از سكنه گرديد ، كه بر طبق بند سوم موافقتنامهء مرزى اخال خراسان ، بين دو دولت روس و ايران در 21 دسامبر 1881 م . دو دهكدهء گرماب و گلقلعه بعد از تخليهء ساكنان ايرانى آن به دولت روس واگذار گرديد .
خانههايى كه در حال حاضر به چشم مىخوردند در بيرون از دروازه و ديوارهاى ويران شهر قبلى ساخته شده بودند . اين شهر را مىگفتند كه نادر شاه بنا نهاده و مدت زمانى بعد بر اثر زلزله نابود گرديده است . دره پوشيده از علف بود و حيوانات زيادى مىتوانستند در آن چرا كنند . در نزديكى اردوگاه به دستهاى هوبرهء سينهسفيد شبيه انواع اروپايى آن برخورديم و موفق شديم تا به كمك باز تعدادى را شكار كنيم . در دوردست افق ، و به طرف شمال به رشتهكوههاى تقاران و در جنوب نيز به موازات آن رشته باشتپه كشيده شده بود .
روى اين تپههاى پوشيده از علف و درختان سروكوهى به راحتى مىشد سواره گذشت .
صخرهها كم و تك و توك به چشم مىخوردند .
دره به طرف شمال غرب پيش مىرفت و 8 ميل بعد به دهكدهء سيوخسو « 1 » مىرسيد . در پشت اين دهكده و در 8 ميلى آن دهكدهء تركمن روس قرار داشت كه به آن ديانا مىگفتند .
سيوخسو سكنهاى نداشت و به نظر نمىرسيد كه در كل اين ناحيه كسى زندگ كند . اينجا شمالىترين نقطهء سفر ما بود . حالا بايد به طرف جنوب و از رشتهء باشتپه در ارتفاع 1500 مترى پايى عبور مىكرديم . بعد از طى اين مسير به دهكدهاى بنام راز « 2 » رسيديم . در اينجا 700 خانوار كه خود را سيستانى مىدانستند زندگى مىكردند . اينان لهجهاى خاص خود داشتند . در اينجا اردو زديم . قلعه و حصار اين دهكده فرو ريخته و قناتهاى آبرسانى آن نيز در اثر هجوم تركمنها از بين رفته بود . مقدار زيادى درختان مو نيز به چشم مىخورد كه آبيارى نشده و انگورهاى آن در حال تبديل شدن به كشمش بود . مىگفتند ، اين انگورها بايد براى يك ماه يا بيشتر دستنخورده به همين حال بمانند .
دره به طرف پايين و به خرتوت « 3 » مىرفت . مىگفتند كه در علفزارهاى اين مسير ببر
هامش
( 1 ) - در اصلSuksu. در فرهنگ آباديهاى ايران سيوق چشمه ضبط شده و در فرهنگ آباديهاى كشور جلد 21 سيوخسو مراد خان آمده است كه جزء دهستان جرگلان شهرستان بجنورد است .
( 2 ) - راز مركز دهستان جرگلال شهرستان بجنورد است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .
( 3 ) - خرتوت دهى از دهستان مانه شهرستان بجنورد است . فرهنگ آباديهاى ايران ، جلد 21 .