ايستادند و او درون چادر به نوشيدن چاى مشغول شد . آنها هرچند كه لباسهاى تركمنى به تن داشتند اما همگى ترك بودند . آنها تفنگهاى قديمى پوزپر را به دوش داشتند و اسبهايشان هرچند كه هنوز مىشد از آنها سوارى گرفت اما در كل چيزى نبودند .
خان مىگفت كه در گذشته آنها بيشتر اسبهاى مورد نياز خود را از تركمنها به دست مىآوردند ، در صورتى كه در حال حاضر بعد از استقرار سلطهء روس در اخال « 1 » و سركوبى تركمنها هرگونه دادوستدى با آنها غير ممكن و قدغن است ادونووان « 2 » در كتاب خود [ واحهء مرو ] شرح جالبى از چگونگى زندگى مردم در درگز در سال 1880 م . بدست مىدهد . اما بدون شك شرايط زندگى در اين ناحيه در طول چند سال گذشته به شدت دستخوش تغيير شده است .
در روز درجهء حرارت هوا باز هم افزايش يافت . در طول اين قطعه از راه 150 متر ديگر از ارتفاع ما كاسته شده بود . دماسنج ما دماى هوا را در ساعت 4 بعد از ظهر درون چادر بيش از 32 درجه سانتىگراد نشان مىداد . حوالى غروب بيگلربيگى همراه با كارگزار ، برادر ، پسر و برادرزادهاش به ديدن ما آمدند و شام را هم پيش ما ماندند .
ايلخان پير آدم شاد ، خوشصحبت و جالبى بود ، مىگفت : ما همه تركمنهاى وحشى اين دياريم ، شاه در سفر خود به اين ناحيه گفت كه ما بايد آداب و رسوم تركمنى خود را حفظ كنيم و ما هم همان كار را كرديم . ابتدا از اينكه ممكن بود گفتارش و رفتارش باعث رنجش ما شود عذرخواهى كرد . بطور كلى حركات و رفتار وى طبيعى و عارى از هرگونه ظاهرسازى و فريب بود . آدمى بود بسيار خوشقلب و صادق و مهماننواز و بر خلاف اكثر مقامات ايرانى كه ما با آنها برخورد داشتيم .
صبح روز بعد به طرف شمال روانه شدم و تا درهء تنگى كه در دامنهء تپههايى كوتاه قرار داشت و راه لطفآباد « 3 » و اخال از كنار آن مىگذشت رفتم . از ديدن آنهمه باغ و سبزهزار در اين ناحيه بسيار تعجب كردم و از سوارى در زير سايهء گستردهء درختان خيلى لذت بردم .
لطفآباد شهر مرزى ايران است و اصولا شهرستان درگز هممرز با روسيه است ، اما تماس مردم دو كشور و دادوستد آنها با يكديگر در اين ناحيه بسيار اندك و ناچيز است .
يكى از مأموران روس مهدى بيگ نام داشت و قرهباغى اهل قفقاز بود كه در درگز زندگى مىكرد . او مىگفت كه در اين ديار دوست و آشناى زيادى ندارد . او كه زن و
هامش
( 1 ) - آخال تكه ، نام واحهاى از تركستان روس در دامنهء قبهداغ و رود اترك از آنجا عبور مىكند . ص 44 ، حرف آ ، لغتنامه دهخدا .
( 2 ) -O'Donovan.
( 3 ) - لطفآباد مركز يكى از دهستانهاى شهرستان درگز است . فرهنگ آبادىهاى كشور جلد 21 .