آنكه كيالك و سرو كوهى تك و توك و پراكنده در ارتقاعات ديده مىشدند .
از بالاى تپهها به سمت شمال نگاه كردم . ساختمان سفيدرنگ ايستگاه راهآهن ماوراء خزر در قهقهه از فاصلهاى دور در ديد بودند . يكى از شكارچىها به نقاطى چند در زمينهاى اطراف و همچنين خط مرزى اشاره كرد و گفت : « سابق بر اين مردم اينجا بيشتر با برنج زندگى مىكردند و كشت آن رواج خاصى در اين منطقه داشت . او همچنين بسيار معترض بود و شكايت داشت كه روسها نه تنها زراعت برنج را در اين ناحيه از رونق انداختند . بلكه با كشت گندم نيز مخالفت مىورزند و از آن به شدت جلوگيرى مىكنند . »
در اين دهكدههاى مرزى عملا كشت و زرعى انجام نمىشد . آب بايد از زمينهاى اين مردم گذشته و به خاك روسيه وارد شود و خود آنها در انتظار بارش باران بمانند . كشت ديم فقط در زمينهاى دامنهء تپهها اجازه داده شده بود . ايشان فراموش كرده بودند كه اگر روسها نبودند و تركمنها را تارومار نكرده بودند اينان حتى اجازهء زندگى هم نداشتند چه رسد به اينكه كشت و زرع كنند . بهرحال بايد از اين بابت خيلى ممنون باشند كه ديگر در خطر نيستند . زمانى كه آنها آب هم داشتند از ترس تركمنها نمىتوانستند از آن استفاده كنند .
هواى صبح بر فراز كوهها بسيار فرحبخش بود . براى من جالب بود كه روسها فقط آب اين منطقه را گرفته بودند و نه چيز ديگر را . سربازان روس در آن پايين تفنگ بر دوش قدم مىزدند و اين كوههاى پربرف را بر فراز سر خود مىديدند با اينحال سكوت كرده و آنها را تصرف نمىكردند . به اين نتيجه رسيدم كه اگر من يك سرباز روس بودم حتما نمىتوانستم چنين منظرهاى را تحمل كنم و حتما فكر دست يافتن به اين منطقه خيلى مرا به خود مشغول مىساخت « 1 » .
بعد از ظهر به رباط خاكستر « 2 » رفتم بنائى قديمى و ويران كه بر كنارهء رود لائين قرار گرفته است . در اينجا رود 3 متر تا 3 متر 60 سانتيمتر پهنا داشت و عمق آن به 30 سانتيمتر مىرسيد جريان آن نسبتا قوى بود . اين آب بدون اينكه دستخورده شده باشد و يا از آن استفاده شود يك جا به سمت قهقهه در خاك رسيه مىرفت .
در پل گورد « 3 » به آخرين نقطه از منطقهء كلات رسيديم و در شمس خان « 4 » 9 ميل
هامش
( 1 ) - بالاخره مؤلف كتاب نيّت باطنى خود را بروز داده است كه هر منطقه و سرزمين حاصلخيز و پر درآمد يا به انگليس متعلق ، و يا از آن روسها باشد .
( 2 ) - دهى است از دهستان لائين نوشهرستان مشهد فرهنگ آبادىهاى كشور جلد 21 .
( 3 ) - پلگرد نيز آمده است . مأخذ فوق .
( 4 ) - شمس خان دهى است از دهستان قلعهء حاتم شهرستان درگز فرهنگ آبادىهاى كشور جلد 21 ولى -