سطحى بالاتر از زمين قرار داشتند وجود داشت . به نظر مىرسيد كه زمانى اين قبرها را باز كرده و اشياء موجود در آنها را به سرقت بردهاند . در قسمت غربى قلعهء حوض در گورستان مشابهاى قرار داشت كه در آن نيز قبرها در سطحى بالاتر از زمين قرار گرفته بود . تمام قبرها از خشت خام و يك طاق قوسى كه كلا فضايى به ارتفاع 90 سانتيمتر را دربرمىگرفت ساخته شده بود ، و همگى نيز از انتها سوراخ بودند ، به نحوى كه من يك قبر سالم و دست نخورده را نديدم . به درون تعدادى از اين قبرها با دقت نگاه كردم امّا اثر يا استخوانى از جسد مشاهده نكردم . نوشته يا اثرى بر روى اين قبرها نبود تا بتوان فهميد كه متعلق به چه كسى و چه تاريخى است .
روز بعد 13 ميل به طرف رمرود « 1 » پيموديم و به بركهاى در دو ميلى شمال شرق قلعهاى ويرانشده به همين نام رسيديم . در ده ميل اول مسير در زمين هموارى بود كه سيلاب آن را فرا گرفته و قسمتى نيز تپهماهورهايى از خاك رس بودند . بعد از آن به زمينى شنى رسيديم كه پوشيده از درختان گز بود . راهنما ما را به سوى آبهاى تيرهاى هدايت كرد .
در نزديكى بركهاى چند چاه كوچك 90 سانتيمترى زديم و توانستيم آب شيرين مورد نياز خود را فراهم كنيم . در همين جا نيز چادر زديم .
بعد از ظهر در اطراف رمرود قدم زدم . قلعهء موجود در آنجا شبيه به قلعهء حوضدر بود .
بنائى مستطيلشكل داشت و در مقايسهء با آن بيشتر ويران شده و فقط ديوارهاى آن سالم باقى مانده بود . كمى به طرف شرق خرابههاى يك قلعهء كوچك ديگر ديده مىشد و تا چند ميل نيز بقاياى خانههاى نسبتا كوچكى بطور پراكنده به چشم مىخورد . تمام اين بناها يا از خشت خام و يا از گل ساخته شده بود . در تمام دهكده تكهخوردههاى كوزه به وفور يافت مىشد . با اين حال بنايى را مشاهده نكردم كه از سنگ و يا آجر پخته باشد . در فراز قلعه كه ايستادم . دورتادور آن ، تا آنجا كه چشم كار مىكرد جنگلهاى بىحاصل گز كه ارتفاع آنها به يك متر و هشتاد سانتيمتر مىرسيد پوشانده بود . تعدادى بلوچ چادرنشين نيز در اطراف به جستجوى آب باران كه به وفور هم يافت مىشد پراكنده بودند . گفته مىشد كه اين ناحيه به زودى خشك خواهد شد و اين مردم بناچار به تپههاى مرتفع در دوردست كوچ خواهند كرد . تمام دهكدههاى ويران كنونى از قبيل حوضدر ، مچى ، كندار « 2 » و رمرود در زمانهاى گذشته آب مورد نياز خود را از نهر تاراكو مىگرفتند . اين نهر در منطقهاى بالاتر از
هامش
( 1 ) -Ramrud( 2 ) - در فرهنگ جغرافيائى ايران كندال ضبط شده است كه دهى از دهستان ناروئى بخش شيب آب شهرستان زابل است .