كرديم كه هواى سرد و زمستان سيستان ديگر پايان يافته است . در تمام طول راه انسانى به چشم ما نخورد . اما وقتى كه به حوض دررسيديم و به درون قلعه رفتيم . در دوردستها چندين چادر سياه متعلق به افراد چادرنشين را مشاهده كرديم . قلعه 180 متر درازا و 117 متر پهنا داشت و ساختمان درون آن كه مرمت شده بود به نظر مىرسيد هنوز هم قابل استفاده باشد .
گنبدهاى گلى هنوز خراب نشده بود و ديوارهاى قطور در رديفهاى منظمى قرار گرفته بود .
نمىشد فهميد كه اين قلعه از چه موقع تخليه و متروك شده است . در نزديكى ديوار قلعه چادر زديم . حوضچهاى از آب باران در نزديكى دروازه و گودالى در فاصلهاى دور از ما تنها منبع آب در دسترس ما بود . آب حوضچه عمق كمى داشت اما سالم و زلال به نظر مىرسيد .
فقط كافى بود تا دقت كنيم و آب را آرام به طورى كه گلآلود نشود از آن برداريم .
حوض در زمانى ناحيهاى پرجمعيت بوده است . در يك ميلى جنوب شرقى آن خرابههايى قرار گرفته بود كه مچى « 1 » و قلعهچه « 2 » رئيس نام داشت . اينها باقيماندههاى شهرى بود كه ساختمانهايش هنوز با سقفهاى گنبدىشكل برپا بود . كسى در آنها زندگى نمىكرد و فقط دستههايى چند از كبوتران در آنها جاى گرفته بودند . در طول يك ميل يا بيشتر دالانها و راهروهاى بزرگ و قشنگى در داخل ساختمان قرار گرفته بود . با اين حال كل ناحيه به صورت ويرانهاى به نظر مىرسيد . شهر را باغها و نخلستانهاى بزرگى احاطه مىكرده و هنوز باقيماندهء ريشههاى نخلها در ديد و قابل تشخيص است . در زبان بلوچى به نخل خرما مچ گفته مىشود و علت ناميدن اين ناحيه به مچى نيز همين است . در حال حاضر در تمام سيستان نخلستانهاى خرما از بين رفته و اثرى از آنها نيست . دوست داشتم بدانم چرا اين منابع بزرگ ثروت از ميان رفته . اگر زمانى در اين منطقه نخل مىروئيده است دليلى ندارد كه امروز پرورش آن غيرممكن باشد . چرا اين نخلستانها از بين رفته و توليد خرما در اين ناحيه متوقف شده است . براى سئوالاتى از اين قبيل نمىتوان پاسخى يافت . به نظر مىرسد كه سيستان سرزمينى است كه تاريخچهء محلى آن بكل از ميان رفته و از آن چيزى در دست نيست . براى مثال در مورد اينكه چرا حوضدر خالى از سكنه شده ، دليل مستند و قانعكنندهاى نيافتم . تنها يك فرضيه بود كه آن هم نمىدانم تا چه حد درست باشد . مىگفتند حدود يك قرن پيش ، بعد از آنكه اين منطقه كانال آبرسانى خود يعنى تاراكو را در اثر طغيان هامون از دست مىدهد و خشك مىگردد . سكنهء آن نيز به ناچار به سمت شمال و به قلمرو سيستان مهاجرت مىكنند .
در مچى قبرستانى بود كه در آن چهار مقبرهء با سقف گنبدى كه در آنها قبرها در
هامش
( 1 ) -Machi( 2 ) -Kalaeha - i - Rais