و يمكننا ذلك في جزءين و لو كان ذانك الجزءان لا يتميزان في الوضع ، لكان لا فرق بين المتعذّر و الممكن ، فإذن الجزءان متميزان في الوضع » .
اشكال و مناقشه مير داماد و ملا عبد الرزاق لاهيجى نيز از همين قرار بود كه تميز اشباح خياليه و صور موجود در نفس حيوانى جزئى ، به ماده خيالى است و لا غير .
استدلال شيخ بر نفى تجرد قوهء خيال در نظر حكما و محققان بعد از وى به اندازهاى قوى و متين جلوه نمود كه برخى از قائلان به عالم برزخ و مثال مانند شيخ سعيد شهيد صاحب اشراق و شارحان عقايد و افكار او به مادى بودن نفس حيوانى و نفس انسانى در مقام ادراك متخيلات معتقد شدند . و علامه شمس الدين محمد شهرزورى شارح حكمت اشراق و مؤلف تاريخ الحكما و ملا قطب ، شارح ديگر حكمت اشراق ، صاحب درّة التاج [ 1 ] معروف به علامهء شيرازى ، همان برهان شيخ رئيس را بر بوار نفوس حيوانى ، مورد قبول قرار داده و آن را تقرير نموده و به تجرد نفوس داراى تعقل و بوار و فناى نفوس حيوانى بعد از موت قائل شدند [ 2 ] .
شرح
[ 1 ] . همين علامه شهرزورى يكى از اعلام حكمت در دوران اسلامى و يكى از اكابر حكما در حكمت بحثى و ذوقى است و علامه شيرازى در شرح حكمت اشراق گذشته از آن كه شرح او را مورد نظر قرار داده ، بلكه اكثر عبارات شرح او را در شرح خويش آورده است . و همين علامه شيرازى نيز يكى از بزرگترين دانايان از حكما در دوران بعد از شيخ رئيس و شيخ اشراق و خواجهء طوسى است كه در جميع فنون حكميه از راسخان بشمار مىرود و در علوم منقول نيز از محققان و در فنون رياضى از اساتيد نامدار عصر خود و در علم طب نيز يكى از بزرگترين اطباء ادوار اسلامى است . و شرح او بر قانون شيخ در نزد بسيارى از اطباى نامى ، بهترين شرح محسوب مىشود ، بلكه مشكلات كتاب قانون را او حل نمود و خود گويد : اشكالاتى در فهم مباحث قانون براى من پيش آمد كه فقط خواجهء طوسى آنها را براى من حل نمود .
[ 2 ] . عجب آن كه شيخ اشراق و اتباع او در برخى از كلمات خود تصريح نمودهاند كه نفوس انسانى يعنى قواى خيالى نفوس انسانى بعد از موت تعلق به نفس فلكى در مقام خيال مىگيرند ، يعنى نفوس