زيرا او قديم است و زمان حادث و حادث مصاحب و همراه قديم نمى شود ، چون لازمهء مصاحبت با هم بودن است ) آلات و اسباب او را يارى نمى كنند ( زيرا او آلت آفرين و بى نياز از كمك و يارى است ) هستى او از زمانها و وجود او از عدم و نيستى و ازلى بودن و هميشگى او از ابتداء سبقت و پيشى گرفته ( زيرا همه به او منتهى ميشوند و او غير متناهى است ) . 4 با بوجود آوردن او حواسّ و قواى دراّكه را معلوم مىشود كه آلت ادراكيهّ براى او نيست ، و بقرار دادن او ضدّيت و مخالفت را بين اشياء دانسته مىشود كه ضدّ و مخالفتى ندارد ، و بتعيين او قرين و همنشين را بين اشياء شناخته مىشود كه قرين و همنشين براى او نيست ( زيرا او آفرينندهء حواسّ و اضداد و قرينها است ) 5 روشنى را با تاريكى و آشكار را با پنهانى ( سفيدى را با سياهى ) و خشكى را با ترى و گرمى را با سردى ضدّ يكديگر قرار داده ، تركيب كنندهء بين اشياء متضادهّ است كه از هم جدا و بر كنارند ( مانند تركيب بين عناصر مختلفه ) و قرين و همنشين قرار دهنده است بين آنها را كه از هم جدا هستند ( مانند همبستگى روح با بدن ) و نزديك كننده است آنها را كه از هم دورند ( مانند تأليف بين دلها و خواهشهاى گوناگون ) و جدا كننده است بين آنها كه بهم نزديكند ( مانند تفريق بين روح و بدن بوسيلهء مرگ ) 6 بحدّى محدود نيست ( زيرا محدوديت شايسته ممكن است نه واجب ) و بعدد و شمارهاى به حساب نيايد ( زيرا واحد حقيقى است كه دوّمى برايش فرض نمى شود ) و اسباب خودشان ( ممكنات ) را محدود ميكنند ، و آلتها بمانندهاشان اشاره مى نمايند ( زيرا خداوند جسم نيست تا محدود و مشار اليه گردد ) ادوات و آلات را كلمهء منذ ( كه براى ابتداى زمان وضع شده است ) از قديم بودن منع نموده ( پس در بارهء هر چيز جز خداوند متعال شايسته است گفته شود وجد هذا منذ زمان كذا يعنى اين از ابتداى فلان زمان يافت شده است ) و كلمهء قد ( كه چون بر ماضى داخل گردد زمان گذشته را به حال نزديك كند و چون بر مضارع داخل شود تقليل مى نمايد ) از ازليّت و هميشه بودن جلو گرفته ( پس در بارهء اشياء مى توان گفت : قد كان كذا يعنى در اين نزديكى چنين بود ، و قد يكون كذا يعنى گاهى چنين مى باشد ) و كلمهء لولا ( كه براى ربط امتناع جملهء ثانيه به جملهء اولى وضع شده است ) از كامل بودن دور گردانيده ( چنان كه در بارهء غير خدا ميگوئى : لو لا خالقه لما وجد يعنى اگر آفرينندهء او نبود يافت نمى شد ) بوسيلهء آن ادوات
نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 744
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٧٤٤