رسيدن روز بد بختى خود براى نجات خويشتن ( از عذاب الهىّ ) چارهاى نمايد ( كردار نيكوئى بجا آورد كه در آن روز هيچ چيز باعث نجات نمى شود مگر اعمال صالحه ) ( 4 ) آگاه باشيد ، شما در ايّام اميد و آرزو هستيد ( به بقاى حيات و استمرار زندگانى ) كه از پى آن مرگ است ( كه بى خبر مى رسد ) پس كسى كه در روزهاى اميد و آرزوى خود پيش از رسيدن اجلش كار كرد ( خلق را يارى و خداوند را بندگى نمود ) عملش او را نفع بخشيده مرگش زيانى وارد نياورد ، و كسى كه در آن ايّام پيش از رسيدن اجل كوتاهى كرد ( نه با بندگان يارى و نه خداوند را بندگى نمود ) كارش زار است و از مرگ زيان خواهد برد ( زيرا پشيمانى از تقصير در خدمت خلق و بندگى خالق در وقت مردن سودى ندارد و بدين جهت در نتيجه زيان خواهد برد ( زيرا پشيمانى از تقصير در خدمت خلق و عبادت خالق بكوشيد ) در وقت راحتى و ايمنى ( موقعى كه دستتان مى رسد ) همانطور كه كار مى كنيد در وقتى كه خوف و ترس بر شما مسلّط مىشود ( چون هر وقت بشر محتاج و مضطرّ گردد با خلوص و علاقهء تمام بجلب رضاى خالق مى كوشد ، لذا حضرت دستور مىدهد كه در موقع خوشى و ايمنى كه كمتر يادى از خداوند مى نماييد از آن غافل نباشيد كه باعث پشيمانى است ) ( 6 ) آگاه باشيد ، من نعمتى مانند بهشت نديدهام كه خواهان آن در خواب غفلت باشد ، و نه عذابى را مانند آتش كه گريزان از آن در خواب بيهوشى باشد ( شگفتى از مردمانى است كه از بزرگترين نعمتها كه بهشت باشد غافل ماندهاند و حال آنكه براى كوچكترين صرفهاى كوشش ميكنند ، و از احتراز و دورى از چنين آتش به اين بزرگى بى پروا هستند در صورتى كه از ترس ضرر بسيار اندك وسيلهء زياد بر مى انگيزند ) ( 7 ) آگاه باشيد هر كه از حقّ نفع نبرد ، زيان باطل حتما به او مى رسد ، و هر كه را هدايت به راه راست نياورد ، ضلالت و گمراهى او را به هلاكت و بيچارگى مى كشاند ، ( 8 ) آگاه باشيد ، شما مأمور شدهايد ( چاره نداريد مگر ) به كوچ كردن ( رفتن از اين سرا به سراى باقى ) و دلالت شدهايد به توشه برداشتن ( در قرآن كريم س 2 ى 197 مى فرمايد : تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزّادِ التَّقْوى يعنى در سفر توشه برداريد و بهترين توشه پرهيزكارى است ) ( 9 ) و دو چيز است ترسناكترين چيزى كه بر شما از آن بيم دارم يكى متابعت هواى نفس ( كه حقائق را پيش چشم شما مى پوشاند ) و ديگرى طول امل و آرزو است ( كه شما را از تهيهء زاد و توشهء آخرت غافل گرداند ) پس در دنيا تهيهء توشه نمائيد چيزى را ( از خدمت بخلق و بندگى خالق ) كه فرداى قيامت خود را ( از عذاب ابدى ) به آن حفظ كنيد . ( سيّد رضىّ فرمايد : ) مى گويم :
اگر باشد كلامى كه مردم را بزهد و بى رغبتى در دنيا و كارهاى نيكوئى كه به كار آخرت آيد وادار نمايد هر آينه همين كلام حضرت است و بس كه مردم را از آمال و آرزوهائى كه علاقهء فراوانى به آن دارند منصرف مى نمايد ، و شعلههاى پند و منع از عصيان و نافرمانى از خدا و رسول را مى افروزد ، و شگفت سخن
نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص١٠١