داعى به آن مذهب خود جلوه دهد ودليل بر صحت اظهارات خود امرى را اظهار دارد كه سنخ آن امر متداول در آن بلد باشد وبه تمامت آنها علنا اعلام وپيشنهاد نمايد كه چنان چه مثل اين امر يا جزئي از آن را آورديد ، كلّيّهء اظهارات آن افترا وكذب وباطل است وآن امر هم از سنخ نوشتنى باشد كه چنان چه از عهدهء انشاء مثل آن امر برآيند ، به طور شب نامه وبدون مخارج ومصارف معتنى به هم بتوانند اشاعه وانتشار دهند ورؤساء مذاهب آن بلدهم مشاهده نمايند كه تابعين آنها در مقام گرويدن به آن شخص جديد الاظهار برآمده ورفته رفته عدّه وشوكت آن زائد وقوى مىشود ورشتهء آنها از هم گسيخته واز ميان خواهد رفت ؛ بلكه ممكن است در مقام خطرهاى عظيمه باشند وبه صدمات شديده مبتلا شوند ؛ قطعا ويقينا با كمال جدّيت در مقام دفع ورفع آن شخص تازه دعوت ومذهبش برآمده ومقالات متعددة در مقابل مقالاتش ترتيب داده وپس از احضارش در مجلس عمومى وعرض مقالاتشان را بر آن ، به مجازات كامل وعذاب دردناكى معذبش مىنمودند ؛ مگر آن كه عاجزانه توسل به آنها جسته واظهار ندامت وپشيمانى از افعال واظهارات خود نموده واطمينان كامل دهد كه ديگر عود به آنها نكند واز تقصيراتش عفو واغماض نمايند ، بلكه هر يك از أهل آن بلد كه رسوخى در عادات وطريقهء خود دارند ، در مقام انتشار مثل مقالاتش برآمده واثبات بطلان آن را به خوبى مىنمودند .
پس اين كه ابدا در اين مقام كسى برنيامد ونه كتابها ونه كتابي ونه جزئي وسورهء به مثل قرآن محكم حكيم وسورههاى آن آوردند ، به جز اين كه از راه نهايت عجز اظهاراتى مىنمودند كه رسوائى آن بيش از عدم اظهار بوده ، از قبيل :
أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَها فَهِيَ تُمْلى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا
« 1 » ؛ يا
إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ
« 2 » ؛ يا
لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا
« 3 » ؛ يا
شاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَيْبَ الْمَنُونِ
« 4 » ، وأمثال اينها كه دلالتش بر فصاحت وعجزشان در نهايت ظهور است ، با اين كه همگى از أهل لسان قرآن وجملگى از فصحاء وبلغاء عرب بودند ؛ دليل محكم وبرهان قاطع ظاهري است بر اين كه علوّ رتبت
و
هامش
( 1 ) . فرقان ( 25 ) آيهء 5 .
( 2 ) . نحل ( 16 ) آيهء 103 .
( 3 ) . انفال ( 8 ) آيهء 31 .
( 4 ) . طور ( 2 ) آيهء 30 .