ملكوت نفس به صورتي غير صورت ظاهري انسان درمىآيد ونفوس منغمر در أوهام بالأخره وبه تدريج منحرف از صراط انساني شده وبا آنكه أصل فطرت باقي وداراى ظهور واثر است ، آثار مترتب بر أصل فطرت كه بحسب تكوين عابد وساجد حق است وبه توحيد اقرار مينمايد ، ضعيف وآثار مترتب بر انحراف از صراط مستقيم انساني كمكم نور فطرت را كم لون وبىرنگ وملكات حاصل از شرارت وصور حاصل از حب دنيا ونيت وصور مترتب بر نيّات سوء در مقابل فطرت ذاتي چنان داراى بنيان وأساس مستحكمى مىگردد كه به طبيعت وذاتي غير قابل زوال وطبيعت ثانوية مبدل ميشود ودر اين صورت تخلف عذاب وخروج از جحيم وعدم تأذى بنار طبيعت وانقطاع نار از مبتلايان بجهل مركب واعوجاج كه رأس مال وسرمايه اشقيا وكفّار ومنغمران در مشتهيّات دنيوي است همان تخلف معلول از علت تامه وبه منزلهء جواز انفكاك ذاتيات از ذات محسوب خواهد شد ، واز اين بابست فرموده برخى از محققان كه منافق وكافر ومعاند حق فاقد فطرت است .
بنا بر حركت در جوهر وتبديل ثواني به أوائل وانقلاب تدريجي عرضيات بذاتيات چهبسا در مواردى احكام فطرت أولية مغلوب ، واحكام وآثار فطرت ثانوي غالب ، ومنشأ آثار ومبدأ احكام خاص خود ميباشد وچنين نفوسى اگر داراى حسنات اتفاقي نيز باشند تبديل به سيّئات ميگردد
« مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى »
وبايد توجه داشت كه وقوع در دركات ومراتب جحيم ملازم است با قبول آلام وعذاب ودر آيات وروايات هميشه مترتب است عذاب بر وقوع در نار وآلام دردناك بر استقرار در جهنم ودركات نيران وتفكيك اين دو از يكديگر مشكل است .
از آنچه كه ذكر شد دلائل قائلان بانقطاع عذاب وتبدل آن بعذب از هوسات وأوهام كساني است كه به دلائل عقلي وبرهاني پابند نمىباشند .
اما ذكره العارف القيصري في مواضع آخر من شرحه فلا يمكن ان يعتمد على ما ذكره ( ره ) ولا بأس بنقل كلامه وتقرير ما يرد عليه وعلى من سبقه ، شارح قيصرى بعد از ذكر وبيان