مستحكم وجوهري در باطن نفس پيدا شد ووجود اخروى انسان ، بوجودي به كلى منحرف از صراط انساني متبدل شد ، رحمت واسعهء إلهية ، در حق أو عذاب ابدى است ومعذّب در آخرت امرى داخلي است وجهنم ودركات آن مطابق با مراتب ودرجات حيطه وسعة ودرجات دركات حاصل در نفوس شقيّه ومعبدهء از عالم ربوبي است ، وعذاب وغضب حق نيز ناشى از تشفّى قلب نيست تا آنكه به أو ترحم شود .
صدر الحكماء وتلميذ جليل أو مؤلف علامه ، بواسطة حسن ظن باهل معرفت وعرفاى كاملين قائل بانقطاع عذاب شدهاند ودرست است كه ضروري اسلام ، خلود در جهنم است نه خلود عذاب ولى - دليل محكم از عقل وشرع قائمست بر سرمديت ودوام عذاب از كفّار ومشركين وانقطاع عذاب از عاصين واز موحدين - وآخر من يشفع هو الرحمن الرحيم - .
مطابق آنچه كه از نصوص وظواهر كتاب وسنت در مسألهء عذاب وخلود آن ومسألهء نيران وجهنم ودركات آن فهميده ميشود آنست كه دار جهنم ، مكان عذاب وآلام است وعذاب وآلام ووقوع در نار وتألّم از عذاب بروح وجسم هر دو تعلق دارد ومنحصر در يكى غير ديگرى نمىباشد ونيز فهميده ميشود كه وقوع يا خلود در جهنم ملازم با عذابست وشدت وضعف عذاب تابع قوت وضعف علل وأسباب أنواع عذابست ، ونيز انقطاع عذاب ودوام آن نيز تابع مبدأ عذاب اخروى است ، ومبدأ عذاب چه به نحو دوام وچه موقت ، تابع نحوهء رسوخ مبادى آلام در باطن نفس عاصى ومشرك وكافرست لذا قول باستقرار در نار وانفكاك عذاب وبا صيرورة العذاب ، عذب وگوارا ودلنشين به نظر نگارنده ومحرر اين سطور از اوهامست وهمهجا در آيات وروايات معلق است عذاب بر وجود در جهنم باين معنا كه نيران ودركات آن موضع لذت ورحمت ومكان استراحت وجاى خوشى نيست ، آلام آن متنوع وشرور آن دائم وبالأخره دار عذاب ونقمت وبلاست ودوام عذاب تابع ملكات راسخهء حاصل
أصول المعارف — صفحة مقدمه 324
مساهمون: الفيض الكاشاني
صمقدمه ٣٢٤