طوليه سير نموده تا بمقام فناء باللّه برسد .
از اين اينجا نكتهء مهمى مىتوان استفاده كرد واين نكته آنست كه قوه ومادهء انساني كه بطرف انسانيت سير وحركت نمايد در جميع مراحل معدنى ونباتى وحيواني بايد قوه صرف ولا بشرط نسبت بقبول صور وفعليات موجود بين نطفه مثلا وانسان بالفعل مجرد تام باشد وسرّ اينكه نوع نباتى از مرحلهء خود تجاوز ننموده وداخل در باب حيوان وحيوان داراى نفس جزيى بعد از استيفاى درجات نباتى وحيواني از مرحلهء حيواني بمراحل انساني تجاوز ننمايد آنست كه نبات وحيوان در اين مراحل كه مرحله توقف در نوع خاص خود باشد ، بشرك لا است نسبت بقبول صور وفعليات أكمل از نوع خاص ووجود مخصوص خود .
وسرّ مطلب در اينجاست كه هر مادة داراى استعداد خاصي است وهر فعليت اختصاص به مادة واستعداد لازم وهمسنخ خود دارد وهر موجودى كه در سلك نوع خاصي قرار دارد داراى مقام ومرتبه وقسط وحظّ مخصوصى از وجود است وحق دائم الإفاضة وتام الوجود وبحسب تماميت ذات وتماميت فاعليت تناهى ندارد ولى قوابل امكاني داراى مقام وموطن ومرتبهء مخصوص به خود ومقام معلوم ومحدود بحد خاص ميباشند وهر عين ثابت مناسبت با مظهريت اسم خاص از أسماء إلهية ويا أسماء خاصه از أسماء وصفات إلهية دارد ، وقابليت وظرف قبول هر عيني از أعيان متقرر در واحديت مناسبت با اسم خاص دارد وصورت اسم مخصوصى است واستعدادات در اين موطن غير مجعولند بلا مجعولية ذاته المقدسة الإلهية ، كه فرمودهاند : العطيات بحسب القابليات .
آنچه در اينجا ذكر شد خلاصهيى واضح است از آنچه كه مؤلف در وصل 6 و 7 صفحات 143 ، 144 ، 145 بيان فرموده است ، نگارنده چون در رسالهء نفس ومعاد مفصل در اين مباحث بحث كردهام وعلاوة بر اين مباحث موجود در اين رساله خلاصهيى است از مباحث أسفار وشواهد ما از تفصيل خوددارى مىنمائيم وبه بيان
أصول المعارف — صفحة مقدمه 315
مساهمون: الفيض الكاشاني
صمقدمه ٣١٥