تجاوز ننمودهاند واز جهت انغمار در مادة فاقد مرحله تجردند اگرچه از مقام نفس نباتى تجاوز نمودهاند ولى از باب فقدان تجرد اگرچه تجرد ناقص باشد فانى وغير باقىاند ، ودر بين أنواع حيوانات ، حيواناتى وجود دارند كه از مرتبهء نفس جزيى خيلى تجاوز نموده وبمقام ادراك تام رسيده وبه واسطهء نيل به تجرد عقلي غور در معارف وعلوم نموده واز جزئيات باستنباط علوم وقواعد كلى نائل آيند ، وقدرت تفكر وادراك آنان به مرحلهيى ميرسد كه مىتوانند حقايق را مجرد از اغشيه والبسهء حس وخيال ووهم شهود نمايند ، انسان بالغ بمقام تجرد عقلانى در بين حيوانات داراى اين مزيت است وچون اين جهت تميز وتباين ناشى از حقيقت جوهري موجود در ذات است ناچار انسان در مقابل ساير حيوانات نرسيده بمقام تجرد تام نوع مستقل است وافراد اين نوع كه بمقام تجرد عقلي نرسيدهاند انسان بالقوة وحيوان بالفعلاند وهمين استعداد وقابليت عبور از منازل خاص حيوان ونيل بمقام تجرد تام خاص انسان ، آنها را داخل نوع انسان نمايد .
مؤلف در أصل 5 ص 140 باين أصل مهم كه در مسفورات أهل معرفت مسطور است اشاره نموده است كه هر ممتزج عنصرى تا مراتب ودرجات مراحل موجود در نوع اخس وناقص را طي ننمايد بنوع اشرف نمىرسد ، مثلا حيوان بايد تمام مراتب ودرجات نباتى را بپيمايد تا وارد درجه حيواني شود وامكان ندارد حيوان تحقق يابد وفاقد قواى نباتى از تغذيه وتنميه باشد ويا نباتات موجود شود بدون آنكه مراحل خاص معدنى را طي نمايد وامكان ندارد انسان بوجود آيد مگر آنكه واجد جميع درجات خاص جماد ونبات وحيوان شود ، ناچار نطفهء انسان بايد از مرحلهء جمادى ومقام فقدان نقش نباتى وارد مرحله ودرجهء وجودي نبات شود وبعد از طي درجات نباتى واستيفاى قوا واجزاء وجودي خاص نبات وارد مقام حيوان وبعد از استيفاء درجات خاص حيوان كه قوام وجودي حيوان بآن وابسته است به مرتبهء انساني ميرسد واگر استعداد قبول صور ملكوتي در أو باشد در مراتب ومقامات جميع عقول
أصول المعارف — صفحة مقدمه 314
مساهمون: الفيض الكاشاني
صمقدمه ٣١٤