تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 312

مساهمون:

صمقدمه ٣١٢
در قبول صور وفعليات متأثر از غير خود ميباشند واز ناحيهء غير صور بر مواد مترتب ميشود ساير أحوال موجودات جسماني وصور مبدأ أفاعيل نيز مستند بغير است واز باب آنكه مسبوق بعدم است حادث وهر موجود حادثى محتاج بعلت است ، اختيارات وإرادات ومشيات وصور ادراكي حاصل در نفوس نيز ، حادث وداراى علت حدوث ميباشند . بنابراين أصل موجوداتى كه داراى اراده وقدرت واختيار ومشيّت ميباشند وخود مبدأ صدور أفاعيل نفساني هستند بحسب أصل وجود وباعتبار مبدأ بودن ومصدر واقع شدن در مقام تأثير در غير فاعل بالتسخيرند واين امر منافى با اختياري بودن افعال آنان نمىباشد چه آنكه هر موجود قائم بغير همان‌طورى كه در أصل وجود قائم بغير خود ميباشد ، در مقام تأثير در غير نيز بحول وقوت علت مقوم وجود خود مبدأ تأثير وايجاد است ( لا حول ولا قوة الا باللّه ) چه آنكه استقلال در فعل حاكى از استقلال در ذات است وعدم استقلال در ذات ملازم است با عدم استقلال در فعل موجودى كه نحوهء وجودش قائم بغير است در نحوهء ايجاد نيز تقوم بغير دارد لذا حكما گفته‌اند : « النفس فينا وفي ساير الحيوانات مضطرّة في أفاعيلها » وقيل « ونحن ان شئنا فعلنا ، وان لم نشأ لم نفعل ، لكنّا لسنا بحيث ان شئنا ، شئنا . . . » چه آنكه بايد أصل وجود با كافهء أوصاف خود كه در واقع كافهء صفات كمالى در عين وجود مستهلكند ودر همه‌جا عين وجودند ، منتهى بحقيقت وأصل ومبدأ واحد شود كه همه اين كمالات باشد ، لذا بايد در عالم وجود ، وجود امكاني منتهى شود بوجودي واجب وعلم امكاني منتهى شود بعلم واجب بذات وقائم بذات وهكذا ديگر أوصاف كمالية « لا جبر ولا تفويض بل امر بين الأمرين »
آنچه از نعمت جمال آيد واز وصف كمال * همه در روى نكوى تو مصور بينم
در أصل چهارم ص 140 ، در اقسام تركيب عنصرى ووجوه فرق بين تركيب طبيعي وغير طبيعي بحث ميشود ، چون مواليد از تركيب طبيعي حاصل ميشود مورد بحث در اين مقام تركيب طبيعي است كه بر دو قسم است ، چون تركيب حاصل از ناحية
أصول المعارف — صفحة مقدمه 312 | الفيض الكاشاني