بنابراين مشرب عقل اوّل نخست قابلى است كه بوجود منبسط موجود شده است واز آنجا كه عقول در سلك وجودي واحد قرار دارند وفرق وجود منبسط با وجودات امكاني به اطلاق وتقييد است واطلاق مقدم است بر تقييد بحسب خارج بنابراين وجود منبسط مسبوق است بحق اوّل وعقل مسبوق است بوجود منبسط وتقدم وجود منبسط بر عقل وعقول طولى وعرضى به اطلاق وتقييد است وباعتبار ديگر عقل اوّل از آنجا كه واسطه در تسطير رقوم ونقوش امكاني است واز طريق أو فيض بأشياء ميرسد ، عقل اوّل اجمال وجود منبسط ووجود منبسط بر كافهء حقايق تفصيل عقل اوّل است .
گذشته از آنچه كه ذكر شد ، چون وجود منبسط وامر تكويني نفس ظهور وتجلى حق اوّل است واز اين لحاظ مقيد است بقيد اطلاق وسريان در قوابل امكاني وحق اوّل يعنى وجود صرف عارى از جميع قيود از جمله قيد اطلاق است ومطلق بر مقيد تقدم دارد ، فيض مقدس مسبوق است بر وجود صرف وباعتباري مسبوق است به فيض أقدس ، از طرفي قوابل وأعيان امكانيهيى كه به واسطهء وجود منبسط ظهور خارجي پيدا مينمايند ، منقسم ميشوند با بداعيات وماديات وعنصريات ، بنابراين اينكه غزالى گويد : « ولا يقال في الأمر انه مسبوق بالبارى ولا لا مسبوق » كلامي تمام نيست واينكه گويد « تقدم وتأخر بر موجودات مادي وقابل تضاد وفنا دور ميزند والباري هو المقدم المؤخر ، لا المتقدم المتأخر » نيز خالى از تحصيل است چه آنكه تقدم اقسامى دارد وبرخى از اقسام آن اختصاص بزمانيات دارد ، وتقدم وتأخر منحصر در تقدم وتأخر زماني ومكاني ومادي نمىباشد .
أصول المعارف — صفحة مقدمه 307
مساهمون: الفيض الكاشاني
صمقدمه ٣٠٧