تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 305

مساهمون:

صمقدمه ٣٠٥
منقسم ميشود بزمانى ودهري وحقايق عوالم ملكوت با اينكه معلول حقند وبتمام هويت وابسته بحق مطلقند ، مسبوق الوجود بعدم زماني نيستند چه آنكه ممكن منقسم ميشود بمجردات ودهريات وموجودات زماني وامكان بنابراين أصل بر دو قسم است امكان ذاتي وامكان استعدادي ، پاره‌يى از موجودات ، احتياج بامكان استعدادي وموضوع جهت حدوث دارند وصرف امكان ذاتي كافى از براي صدور آنها از علت أولى وجود نيست وحقايق موجود در عالم دهر وموجوداتى كه مبرّا از جهات استعدادي ميباشند وحالت منتظره جهت قبول فيض از فيّاض مطلق ندارند صرف امكان ذاتي كافى از براي قبول فيض از فياض على اطلاق است . موجودات ملكوتي سمت عليّت نسبت بزمانيات دارند لذا فعل اطلاقى آنها مقيد بزمان ومكان نيست تا چه رسد بحق اوّل كه از باب احاطهء قيومى بابداعيات وزمانيات واز باب آنكه صرف وجود وصرف علم وصرف اراده وصرف قدرت است نسبت أو بزمانيات ودهريات وبالأخره از باب آنكه منزه از حد وجودي وتقيد بقيود امكاني است بر همه أشياء بنحو تساوى احاطه دارد - وليس عند ربك صباح ولا مساء - وموجود واقع در قطعات عالم مادة مقيد بسلاسل زمان وواقع در در قطعه‌اى از قطعات عالم مادة وبالأخره بحسب فعل وذات زماني است مگر آنكه به واسطهء استعداد تام ووجدان جهت تكامل وصعود از عالم مادة ، بعد از طي درجات زماني به مرتبه‌يى برسد كه بزمان وزمانيات محيط شود . محقق فيض در مطاوي أصول وفصول باب هفتم باحكام أجسام پرداخته است وبعد از اثبات مكان وحيّز جهت مكانيات وزمانيات واثبات جهات وأوضاع از براي ماديات وأجسام باين مسأله اشاره فرموده است كه موجوداتى كه داراى جهت ووضع ومكان نيستند در جهتي از جهات عالم مادة قرار ندارند و « فما لا وضع له ولا جهة بالنسبة إلى شيء - ما - لا خلاء ولا ملاء ولا حيّز له » ومن هنا يظهر : ان الدار الآخرة ليست من جنس هذه الدار ، بل لها نشأة ثانية داخل حجب السماوات والأرض ، وإليه اشاره في كلامه :
« وَنُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ »
.