تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 215

مساهمون:

صمقدمه ٢١٥
« وامتداد « 1 » ، در هر مرتبه از مراتب حركت ذاتية خود بوجود عين آن مرتبه بود ، وبحسب ذات مستمره كه موضوع حركت « 2 » باشد ، از آن مرتبه بآن جهت كه آن مرتبه بود مجرد باشد ، پس هيچ مرتبه از مراتب محدوده از امتداد خالى نباشد ، ومطلق امتداد بإطلاقه از هر مرتبه مجرد بود ، پس اگر بحسب اطلاق وجودي كه أو را بود ودر جميع مراتب سارى باشد مأخوذ شود وهيچ مرتبه از مراتب وحدود زماني ومكاني ، وتناهى ولا تناهى وديگر تجردات وتقدرات خاصهء مساحيه ، در أو اعتبار نشود ، جسم طبيعي بود وجوهر بود واگر با حدى از حدود زمانيه ومكانيه وخصوصيتى از خصوصيات حدود متجدده وتقدرات مساحيه ، ملحوظ شود جسم تعليمي وعرض باشد » . يكى از اعلام « 3 » در حاشية بر اين قسمت از كلام آقا على مدرس كه فرمود : « پس اگر ( امتداد جسماني ) بحسب اطلاق وجودي كه أو را بود در جميع مراتب سارى باشد مأخوذ شود وهيچ مرتبه از مراتب وحدود زماني . . . در أو اعتبار نشود ، جسم طبيعي بود وجوهر بود . . . » مرقوم داشته‌اند : « اين اعتبار در نفس حركت واقع در نفس ممتد جسماني نيز جارى شود ودر نفس زمان نيز اعتبار شود ، چه آنكه زمان باعتبار آنكه مقدار حركت است بلحاظ حركات جوهري وعرضى منقسم ميشود بزمان جوهري وعرضى واگر بخواهيم بين حركت جوهري وحركت عرضى مقايسه نمائيم بايد بگوئيم : حركت جوهري به منزلهء جسم طبيعي است وحركت عرضيه همان نسبت جسم تعليمي را دارد نسبت بجسم طبيعي ولى همان‌طورى كه جسم تعليمي وطبيعي بوجودي واحد تحقق دارند ، حركت جوهري وعرضى نيز
هامش
( 1 ) - امتداد جوهري يعنى نفس ممتد متحرك سيال وروان . ( 2 ) - بيان كرديم كه به چه نحو موضوع حركت در اين مقام باقي وبه چه لحاظ سيال ومتحرك است واگر ما سراغ موضوع ثابت ساكن از همه جهات را بگيريم در عالم مادة وحركت چنين امرى وجود ندارد . ( 3 ) - وهو الحكيم النحرير سيد اما جد الحكماء والفقهاء آقا ميرزا أبو الحسن قزوينى « جعلني اللّه عن كل مكروه فداه وادام اللّه حراسته » .