مراتب وجود لون باشد . . . » * بايد خوب در اين مقام دقت وتأمل نمود تا بكنه اين مسألهء مشكل ، كه از آن مشكلتر كمتر مسألهيى را مىتوان در مباحث عويصه پيدا نمود رسيد لذا كمتر كسى را مىتوان سراغ نمود كه بحق از عهده درك اين قبيل از مباحث بر آيد ، نوعا أرباب داعيه در اين مسأله يا جاهلند ويا متحير .
در حركت جوهري از آنجا كه مادة وجودي جدا از صورت ندارد وخود امرى عدمي است چون جوهر بالقوة است شيء متحول وامر متحرك ومتجدد وامر تدريجي الوجود وحقيقت قابل اشتداد ، صور نوعيه وطبائع جوهريه است ومصحح اين حركت ومنشأ سيلان اشتدادى جهت قوه موجود بوجود صورت بل كه عين صورتست وامكان ندارد جهت قوه منشأ تحول امرى باشد جدا از صورت وباقي در مراتب ودرجات حركت وتحول ومنضم بآن ومباين با آن بحسب أصل ذات .
بايد فهميد كه مادة بالذات وبتمام هويت مصحح حركت است ومع ذلك خود بالعرض يعنى به تبع صورت متحرك ومتجدد است چون به تبع صور موجود است وهمين وجودي تبعي با صورت ما دامى كه ملازم با صورت است حركت موجود بل كه حتمي است وبا قطع نظر از اين جهت صورت مجرد است ومجرد از مادة اگرچه جسم متقدر متكيّف باشد ، حركت وتجدد محال است .
امتداد جسماني يعنى نفس ممتد جسماني متحرك بالذاتست واين وجود سيال بحسب أصل وجود مجعول وبلحاظ تحرك وتجدد مستغنى از جعل است ووجود واحد متجدد سيال بعد از مرور در مراحل جوهر ، بمقام لوازم جوهر از كم وكيف واين وديگر اعراض متجدد رسيده وبالأخره وجودي ممتد واحد سارى ، در مرتبهيى جوهر ودر مرحلهيى عرض است .
حكيم مؤسس آقا على مدرس در كتاب بدائع در اين مقام در مقام بيان فرق بين جسم طبيعي وتعليمي فرموده است :
أصول المعارف — صفحة مقدمه 214
مساهمون: الفيض الكاشاني
صمقدمه ٢١٤