تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 103

مساهمون:

صمقدمه ١٠٣
مادة در مقام خروج از قوه به فعليت ، محتاج است به امرى غير جسماني وفاعل صور فهرا بايد از مادة وجسم مجرد باشد وناچار مخرج مواد واستعدادات بفعل موجود عقلانى است وعقل از باب تشبّه بمبدإ وجود محرك مواد واستعدادات وسبب خروج قواى مادي بفعليات ومبدأ تحصّل صور است . اما حصول صور باعتبار سلسلهء عرضى ، از اين باب است كه هر صورتي از باب آنكه موجود مادي وصورت جسماني بدون سبق قوه واستعداد حاصل نشود ، بايد در مادة مستعد حاصل شود ، وسبب حصول استعداد أمور متعدد است ، از قبيل تابش شعاع شمس وحصول اعتدال بين عناصر مبدأ مركبات وبالآخرة هر مبدأ تأثير جسماني نيز بحسب فعليت ذات وآثار توقف بر أمور كثيره‌اى دارد كه مبدأ اصلى حصول فعليات ، أصل حركت وسيلان حاصل در جوهر طبيعت عالم مادة است كه بر اين حركت جوهري ذاتي مترتب ميشود حركات عرضى واز طريق حركت ذاتي سارى در جوهر طبيعت وحركات عرضى لازم هر فرد از صور متحرك ، افراد أنواع متكثر حاصل ميشود واز راه دوام اين حركات ، أنواع در ضمن تحصل افراد باقي ميمانند وعلت بقاى نوع در افراد طبائع ، مادة ، وحركات مترتب بر مواد افراد است واز ناحيهء تعاقب افراد مترتب بر مواد واستعدادات ، أنواع محفوظ ميمانند . بنابراين عدم تناهى غايات مترتب بر صور غير متناهي مقدمه است از براي حصول غايت متناهي كه حفظ نوع باشد در ضمن حصول صور غير متناهي يكى از اين دو ، غايت بالعرض وامرى غير متناهي وديگرى متناهي ، وغايت بالذات است ، وباين غايت غير متناهي از آن جهت غايت بالعرض گويند كه مقدمهء بقاء نوع است واز باب آنكه حفظ نوع بدون آن متصور نمىباشد ، غايت ضروري نيز بآن اطلاق كرده‌اند ، چه آنكه ضرورت ولزوم وبالأخره وجوب آن ، علت بقا وحفظ نوع يا أنواع ميباشد . * * *