سببيت ( أ ) از براى ( ب ) به معناى عام سببيّت - كه عبارت باشد از يكى از اشكال تلازم كه شامل سببيت مستقيم و سببيّت مع الواسطه است - 4 / 3 از درجهء احتمالى تكرار شدن ( ت ) را خواهد گرفت و 4 / 1 از اين درجه ، عبارت مىشود از سببيّت ( ت ) از براى ( ب ) و سببيّت غير ( أ ) از براى ( ت ) و معناى اين آن مىشود كه عنصر سوّمى در كنار ( ب ) و ( ت ) بوده و اين عنصر سوّم بخودىخود احتمال آن دارد كه با ( أ ) يك ربط لزومى داشته باشد پس از اين جهت جزئى از اين درجه نيز بسود سببيّت ( أ ) از براى ( ب ) به معناى عام سببيّت قرار ميگيرد و معناى اين آن مىشود كه كسريكه نمودار نفى اين سببيّت از درجهء احتمالى تكرار شدن ( ت ) در همهء آزمايشها است بسيار ضعيف و ناچيز گردد و اين ثابت مىكند كه درجهء احتمالى تكرار شدن جامع در ميان چيزهائى كه با ( أ ) در سببيّت مستقيم رقابت دارند هر چند بواسطهء افزايش تعداد اين چيزها بزرگتر شود منجرّ به بالا رفتن درجهء احتمال نفى سببيّت به معناى عام ميان ( أ ) و ( ب ) نخواهد شد زيرا اين نفى از آن درجه بجز كسر بسيار ناچيزى ندارد در حالتى كه احتمال سببيت ( أ ) از براى ( ب ) به معناى عامّ ، قسمت اعظم اين درجه را به خود اختصاص ميدهد علاوهبر درجهء احتمال نفى جامع .
و بعبارت ديگر : اگر در همهء آزمايشهائى كه ما بايجاد ( أ ) در آنها دست زديم حقيقتا ( ت ) موجود باشد اين ( ت ) هيچ اختلافى - از وجههء نظر استدلال استقرائى - با ( ب ) ندارد بجز اينكه وجود ( ب ) در خلال آزمايش معلوم است و وجود ( ت ) محتمل و معناى اين آن مىشود كه دليل استقرائى در حالت وجود ( ت ) يا هرتعدادى از چيزهائى كه با ( أ ) در سببيّت مستقيم رقابت دارند با مجموعهء اشيائى كه با ايجاد ( أ ) همراهى داشتند مواجه خواهد شد كه همه را با هم به حساب ميآوريم با در نظر گرفتن اينكه ( ب ) نيز در آن ضمن وجود دارد - و با تطبيق نظريّهء احتمال - علاقهء لزوم را ميان آنها ثابت خواهد كرد .
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 45
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٤٥