است و آن اينكه از بين بردن كسر ناچيز كه نمودار مقدار احتمال ضدّ مطلوب است برنميگردد به از بين بردن علم ، يكى از مقدارهاى احتمالى مساوى خود را بدون مرجّح ، و ميتوان وجود اين شرط را بيكى از دو امر زير اثبات نمود .
1 - منشأ مقدارهاى احتمالى كه در محور واحد جمع شدهاند عبارت است از علمى كه همهء حالات ممكن از براى فرض دواعى شخصى و مصلحتى اخبار از رويداد را شامل است و اين مقدارهاى جمع آمده است كه موجب از بين بردن مقدار احتمال مضادّ ميگردند يعنى احتماليكه با وقوع رويداد منافات دارد و عدم وقوع رويداد طرفى از اطراف علم نيست تا معناى اينكه علم احتمال او را از بين ببرد آن باشد كه يكى از مقدارهاى احتمالى اطراف خود را از بين برده باشد بلكه واقع نشدن رويداد لازم اخصّ يكى از آن حالاتى است كه اطراف آن علم اجمالى از آنها تشكيل مىشود و آن همان حالتى است كه داعى مصلحتى را در همهء خبردهندگان فرض ميكرد زيرا واقع نشدن رويداد جز در اين حالت صادق نيست ولى اين حالت ممكن است با وقوع رويداد صدق كند و اين معناى آنست كه عدم وقوع رويداد لازم اخصّ اين حالتى است كه نمودار يكى از اطراف آن علم اجمالى است .
و در بررسى مرحلهء دوّم از دليل استقرائى گذشت كه در اينمرحله ، علم ميتواند لازم اخصّ يكى از اطراف خود را از بين ببرد همچنانكه علم اجمالئيكه - همهء حالات ممكنهء وجود ( ت ) و عدم آن را در آزمايشهاى مثبتيكه قضيّهء تجربى را ثابت ميكرد دربر داشت - احتمال عدم سببيّت ( أ ) را از براى ( ب ) بعنوان آنكه لازم اخصّ يكى از آن حالات است ( حالت فرض وجود ( ت ) در همهء دفعات ) از بين ميبرد .
2 - آنكه در علميكه شامل تمام حالات ممكنهء وجود و عدم دواعى شخصى است مقدارهاى احتمالى اطراف مساوى نيستند و معناى اين آنست كه چنين علمى ميتواند احتمال يكى از اطراف خود را از بين ببرد بدون آنكه به از بين بردن
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 199
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص١٩٩