جوّى معيّنى كه ديروز بود بدست آورده است پس انديشهء ما از ابر و خصوصيّات جوّى كه بدون واسطه بانعكاس مستند بود انديشهاى است زنده و اين حيات است كه بانديشهء آمدن باران نيز حيات مىبخشد ولى چون علاقهء همزمان بودن ميان اين دو پديده را در گذشته هميشه و بطور مستمر نديدهايم آن عادت ذهنى كه انتقال از انديشهاى بانديشهء ديگر در ما پيدا شده است از حدّ معيّنى نسبت بآمدن باران تجاوز نكرده است و لذا انديشهء آمدن باران به صورت احتمال باقى مانده و به حد اعتقاد نرسيده است .
بفرض اينكه همهء اينمطالب درست باشد بجز در احتمالات تكرارى قابل توجيه نيست و در احتمالات منطقى اين توجيه درست نمىآيد زيرا احتمال بر دو قسم است .
اوّل : احتماليكه براساس نسبت تكرار در آگاهيهاى سابقه است از قبيل احتمال آمدن باران در ديروز كه براساس نسبت تكرار آمدن باران است در تمام حالاتى كه هوا ابرى بوده به همان شكلى كه ديروز بوده است .
دوّم : احتماليكه مبتنى براساس منطقى و عقلى خالص است مانند حالاتيكه شواهدى باشد بر اينكه فقط يكى از سه حال ، موجود شده است ولى تعيين نكند كه آن يكى كدام است مثل اينكه عدّهاى به قدر كفايت از مردم خبر بدهند كه در سقوط هواپيمائى فقط يك نفر كشته شده است و فرض كنيم كه مسافرين هواپيما سه نفر بودهاند در اين حال احتمال كشته شدن هريك از سه نفر 3 / 1 از يقين خواهد بود .
و اگر دو نفر از مسافرين را در نظر بگيريم احتمال اينكه يكى از آن دو كشته شده باشد 3 / 2 خواهد بود و احتمال اينكه سوّمى كشته شده باشد 3 / 1 و اين احتمالات احتمال تكرار نيست بلكه احتمال منطقى و عقلى است . و توجيهيكه براساس فرضهاى هيوم براى احتمال گفته شد بفرض اينكه در احتمالات تكرارى درست باشد در احتمال منطقى درست نخواهد بود زيرا هيچ سابقهء تكرارى در آگاهى ما ندارد
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 129
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص١٢٩