راهحل چهارگانه در برخورد باشكال دوم
- استيوارت مل - در منطق تجربى خود راههاى متعدّدى پيشنهاد كرده است كه با به كار بردن آنها بتوانيم در ميان دو پديدهاى كه ميخواهيم نوع علاقهء ميان آن دو را بدست آوريم سببيّت كشف كنيم و همهء اين راهحلها مربوط باشكال دوم از اشكالات سهگانه استقراء است و در حقيقت راههائى است كه احتمال تصادف نسبى را بعيد ميشمارد يعنى هنگاميكه ميخواهيم ( أ ) را ايجاد كنيم و ( ب ) نيز وجود مىيابد با احتمالى روبرو هستيم و آن اينكه ممكن است در آن مورد ( ت ) وجود داشته باشد كه ما از وجود آن بىاطّلاع باشيم و همين ( ت ) در واقع سبب وجود ( ب ) شده باشد نه آنكه ( أ ) سبب وجود ( ب ) باشد در چنين حالتى راههائى كه استيوارت مل پيشنهاد كرده ممكن است نقش عمدهاى در كم كردن درجهء اين احتمال داشته باشد ولى بهرحال نميتواند احتمال مزبور را بطور كلى از ميان بردارد و ما هماكنون راههاى چهارگانه را بيان ميكنيم تا ميزان نقش آنها را در دليل استقرائى تعيين كنيم .
راهحل اول روش اتفاق و توافق
- مل - اين راهحل را چنين تعبير مىكند : اگر دو حالت يا بيشتر براى پديدهاى كه مورد بحث و بررسى است فقط در يك عنصر ، مشترك باشند همان عنصر كه همهء اين حالات در او مشتركند سبب اين پديده خواهد بود .
پس اگر گفتيم : پديدهاى كه مورد تفسير ما است ( ب ) است و اين ( ب ) در حالت نخستين ، همزمان و يا بعد از عناصر ( أ ، ك ، ج ) و در حالت دوّم ، همزمان و با بعد از عناصر ( ل : م ، أ ) و در حالت سوّم ، همزمان و يا بعد از عناصر ( ط ، أ ، د ) موجود باشد در مجموع اين سه حالت ، تنها ظرفى كه در تمام حالات وجود داشت ( أ ) است و همان بعنوان سبب ( ب ) شناخته خواهد شد .
اگر بخواهيم به اين راهحلّ دقيقا رسيدگى كنيم و نقشى را كه ايفا مىكند كاملا تشريح نمائيم خواهيم توانست بطور روشن كشف كنيم كه اين راهحل در