ماه الهى ناميدند و در تنكهها و مهرها تاريخ الف نوشتند به اين اعتبار كه مشعر باشد از انقراض دين مبين محمّدى - صلى الله عليه و سلم - كه بيش از هزار سال نخواهد بود و عربى خواندن و دانستن آن عيب شد و فقه و تفسير و حديث و خوانندهء آن مطعون و مردود و نجوم و حكمت و طب و حساب و شعر و تاريخ و افسانه رايج و مفروض و حروف خاصهء زبان عرب مثل ثا و حا و عين و صاد و ضاد و ظا از تلفظ بر طرف ساختند و عبد الله را ابد الله و احدى را اهدى و امثال آن اگر مىگفتند خوش مىداشتند و آن دو بيت شاهنامه را كه فردوسى طوسى به طريق نقل آورده متمسك مىساختند كه :
ز شير شتر خوردن و سوسمار * عرب را به جايى رسيده است كار
كه ملك عجم را كنند آرزو * تفو باد بر چرخ گردان تفو
و هرجا بيتى شبههآميزى كه موافق مشرب خويش از اساتذه مىشنيدند آن را مقوى مىدانستند مثل ابيات سجه راك ( ؟ ) كه در باب شهيد شدن دندان مبارك آن - صلى الله عليه و آله و سلم - واقع شده بر اين قياس در هر ركنى از اركان دين و در هر عقيدهيى از عقايد اسلاميه چه اصول چه فروع مثل نبوت و كلام و رؤيت و تكليف و تكوين و حشر و نشر شبهات گوناگون به تمسخر و استهزا آورده اگر كسى در معرض جواب مىشد جواب همه منع بود و معلوم است كه مستدل با مانع چگونه بس مىتواند آمد ، خصوصا وقتى كه توجه نافذ الامرى قاهرى به جانب مقابل باشد چه در مباحثه مساوات شرط است .
آن كس كه به قرآن و خبر زو نرهى * آن است جوابش كه جوابش ندهى
و خانمانها بر سر اين مباحثه رفت و حاشا كه اين مباحثه باشد ، بلكه مكابره و مشاغبه بود و دينفروشان براى خوشامد شكوك متروك را از هر كجا پيدا كرده به تحفه مىآوردند ، مثل آنكه لطيف خواجه كه از بزرگان و بزرگزادگان ماوراء النهر بود در شمايل ترمذى در آن حديث كه كأنّه جيد دمية شبههيى آورد كه گردن پيغمبر - عليه السّلام - را به گردن بتى تشبيه دادن چون باشد و همچنين حديث ناقهء قصوى را كه در سير مشهور است و زدن قافلهء قريش در اوايل هجرت و همچنين چهارده زن خواستن و تحريم نسا بر ازواج در وقت خوش كردن رسول - عليه السّلام - و امثال آن