رباعى
خط گرد رخت باعث حيرانى ماست * زلفت سبب بىسر و سامانى ماست
آن كاكل مشكين پى « 1 » ويرانى ماست * اينها همه اسباب پريشانى ماست
و له
بيا كه بهر قبقبازى تو ساخت فلك * ز آفتاب كدوى زر از هلال كجك
و بيرام خان در اين قافيه به تغير بحر قصيدهء مشهور دارد و مطلعش اين است كه ، مطلع :
عقد كبك « 2 » ربود خدنگ تو از كجك * كرد از هلال صورت پروين شهاب حك
و مأخذ هر دو مطلع مطلع قصيدهء نثارى تونى مشهور است . وفات ملا جاهى در سنهء ست و خمسين و تسعماية ( 956 ) به سبب زهرى كه غلامى در كاسهاش كرده بود واقع شد .
ديگرى حيدر تونيايى است . مردى اهل و در وادى نغمه بىبدل بود . سليقه به شعر و موسيقى مناسب داشت . اكثر اوقاتش در هند به سر شده هجو ملك المنجمين عصر محمد همايون پادشاه را كه در مقام پنجگاه بسته ، اعجوبهء روزگار است و نادرهء ادوار . اين مطلع او را كه در تعزيت حضرت امام شهيد مقبول مقتول فلذة كبد الرسول و البتول - عليه السلام - « 3 » نقش بسته در ايام عاشورا در معارك مىخوانند ، مرثيه :
ماه محرم آمد و شد گريه فرض عين * گرييم خون به ياد لب تشنهء حسين
رباعى
آنى كه ز رشك مهر و ماهت گويند * مهرويان را خيل و سپاهت گويند
تو لايق آنى كه بدين حسن و جمال * شاهان زمانه پادشاهت گويند
و له
دلا چون غمش مهربانى ندارى * بجز دردش آرام جانى ندنارى
هامش
( 1 ) . نسخه : و له ( ؟ ) .
( 2 ) . در هر سه نسخهء بداؤنى به كاف كلمن .
( 3 ) . نسخه : « رضى الله عنه » و به صيغهء تثنيه يا جمع در هيچ نسخه نيست .