كه به نام خواجه غياث وزير پرداخته به در جسته بود او در قيد آورده مثل معما و اظهار مضمر و تاريخ و غير آن و الحق آن مصنوعه كارنامهيى است معجز در عالم سخن و اين مطلع و بيت از آن است . نظم :
شهنشاها رخ تو لاله و نسرين لب تو جان * همىبينم لب تو غنچهء رنگين شده خندان
نمىگويم خط تو سبزه و ريحان خد تو گل * شود ظاهر قد تو فتنهء دوران « 1 » دم جولان
و از مجموع مصاريع قصيده به طريق توشيح اين مطلع مىخيزد كه ، مطلع :
شهنشاه دين پادشاه زمان * ز بخت همايون شده كامران
و اگر حشو دو بيت سابق را به سرخى نويسند اين مطلع مىشود كه به سه بحر توان خواند . مطلع :
رخ تو لاله و نسرين خط تو سبزه و ريحان * لب تو غنچهء رنگين قد تو فتنهء دوران
و اگر به عكس خوانند هم مطلعى به سه بحر مىشود و تغير قافيه و رديف به اين طريق كه ، بيت :
خط تو سبزه و ريحان رخ تو لاله و نسرين * قد تو فتنهء دوران لب تو غنچهء رنگين
و از مابقى سياهى مطلعى به سر خود مىماند و كارهاى ديگر نيز در اين مطلع كرده كه از حواشى آن معلوم مىشود و از ضمن چهار بيت قصيده كه بعضى كلماتش به سرخى نويسند ، اين قطعه مشتمل بر فتح بدخشان برمىآيد ، باز آن قطعه مضمر هم مىشود كه از ابيات مستخرجه آيند قصيده رباعى اظهار مضمر حاصل مىشود . « 2 » قطعه :
تويى شاه شاهان دوران كه شد * هميشه ترا كار فتح و ظفر
گرفتى بدخشان و تاريخ شد * محمد همايون شه بحر و بر
رباعى
تا خاك درش گشت تن زار گدا * دل از غم و غصهء خود افتاد جدا
جان من زار از غم يار برفت * غم شد ز حد اين دم دهد آن شاه ندا
گوشواره
گويد خبر « 3 » فتح شه دين ما « 4 »
هامش
( 1 ) . نسخه : بستان .
( 2 ) . در هر سه نسخه عبارت چنين است .
( 3 ) . نسخه : كوجد فتح .
( 4 ) . نسخه : شه دين نامه .