وى داد و عفو كردش . و هم اين سال چهاردهم ديگر بار عبد اللّه * بن عمر شراب خورد ، و عمر ابو المحجن * را و پسرش را حدّ زد ، و غنيمتها بر سپاه قسمت كردند .
چون سال پانزدهم بود ابو عبيده حمص بگشاد ، و قنّسرين و قيساريّه و اجنادين جمله درين تاريخ بر مسلمانان گشاده گشت . و پنج يك غنيمتها به جانب مدينه فرستاد ، و حصار ايليا را بگشاد . و بعضى گويند آن وقت گشاد كه عمر به شام رفت به تن خويش . و هم اين سال شهر بصره را بنا فرمود كردن بر دست عتبه بن غزوان المازنى . و آن زمينى سنگستان سپيد بود ؛ از جهت آن بصره نام نهادند . و انديشيد كه عجم سوى عمان و هندوان و آن حدود روند و آيند ؛ خواست تا آن راه دريا و راه پارس و خوزستان و هر جاى بسته باشد ، و ازان جايگاه توانند هر جايگاهى ياورى اسلام كردن . و هم درين سال مال بسيار جمع آمده بود ، در شهر مدينه از خمس غنيمتها . پس امير المؤمنين عمر بن الخطّاب رضى اللّه عنه ديوان بنهاد به اتّفاق صحابه ، و مرتبهى هركس پيدا كرد ، از بنى هاشم و اهل بيت پيغامبر و اهل بدر و ياران مهاجر و انصار رضى اللّه عنهم . و هركسى را قدر نصيب بنوشت و آن مال بريشان بخشيد . و بعد ازان بر همان قاعده هرچه از خمس رسيدى همچنان تفرقه كردندى .
اندر سال شانزدهم عمر امّ كلثوم ، دختر على ، را از فاطمه عليهم السّلام به زنى كرد .
فتوح اندر عراق سعد وقّاص را فرمود تا از كوفه به مداين رود ؛ و يزدجرد را كس نبود كه حرب را بشايستى . مداين بازگذاشت و آنچه برتوانست گرفتن بر گرفت و روى به جانب كوهستان نهاد . و سعد وقّاص مداين را بگرفت - و ايزد تعالى داند كه چه يافت از نعمت و ذخاير اكاسره كه از مدّت چهار هزار و اند سال باز جمع كرده بودند ؛ و آن را بجاى خويش شرح توان داد - و خمس آن سوى مدينه فرستاد ، و هم بر قاعدهى ديوان بر اهل بيت پيغامبر و صحابه قسمت كرد . و بازرگانان شرق و غرب روى به مدينه نهادند به جوهرها خريدن و چيزهاى گرانمايه خريدن ، همين سال از مداين بازگشتند ، و عجم بعضى به مداين بازآمدند .
فتح جلولا سعد برادرزاده را هاشم بن عتبه بن وقّاص را با قعقاع عمرو از پس يزدجرد شهريار بفرستاد ؛ و با مهران حرب كردند . و بعد مدّتى ظفر يافتند بر عجم ، و همه دشت پرخون و كشته بود . ازان وقت باز جلولا نام نهادند ، عرب
مجمل التواريخ والقصص ( تصحيح نجم الدين سيف آبادى ) ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: ابن مهلب ( نواده مهلب پسر محمد پسر شادى )
ص٢١٩