خلافت كرد و عمرش بيست و چهار سال بود . و السّلام .
المهتدى محمّد بن الواثق
و مهتدى روز چهارشنبه آخر رجب سال دويست و پنجاه و شش به خلافت نشست و نخست حكمى آن كرد كه معتز را بياوردند و به خلافت بر وى سلام كرد . و معتزّ را مادرى بود كه مال بسيار داشت . مهتدى او را در شكنجه كشيد و پانصد و پنجاه هزار دينار زر از وى بستد زر سرخ ، و چون مال بستد ، او را به گسنگى بكشت .
و مهتدى همهء كارها ضبط كرد و مردى عابد صالح بود و آن تعدّى تركان بر معتزّ بكردند . و در ايام او مسلمانى ضعيف شده بود و او خواست كه تاره ؟ و خيلى نفقات در راه حج كرد و موسى بن بوغا امير رى و طبرستان بود و در كار خلافت با وى مشورت نرفته بود ، بيامد با سپاهى و حرب كرد و مهتدى از پشت اسب برگرفت و به خانه برد و مهتدى را سوگند داد كه قصد او نكند و مهتدى سوگند خورد . موسى روز ديگر او را با دار الخلافه آورد و او همهء كارها به موسى سپرد و موسى به حرب طبرستان بازشد . چون موسى برفت ، مهتدى نامهاى نوشت به تركى نام او ايباك و گفت : « موسى را بكش ! » موسى آگاه شد و همين ايباك را بفرستاد تا غلو كند و مهتدى را بكشد ! ايباك بيامد و بنياد غلو كرد . مهتدى آگاه شد و ايباك را بكشت . تركان بجوشيدند و مهتدى خود سوار شد و حرب كرد و منهزم شد . او را بگرفتند و به خانه كردند و خايه بفشاردند تا بمرد .
و مهتدى مردى پيشانىفراخ [ 308 ] بود و يازده ماه خلافت كرد و عمرش سى و هشت سال بود و به سال دويست و پنجاه و هفت بكشتندش و پسرى از پسران متوكّل بنشاندند ؛ نام او احمد و لقبش معتمد على اللّه دادند .
المعتمد على اللّه احمد بن المتوكل
و معتمد را كنيت ابو العبّاس بود ، و عبد اللّه بن يحيى خاقان را وزارت داد ، و موسى بوغا را از رى بخواند و او را بزرگ داشت ، و پسر خود را وليعهد گردانيد ، نام او جعفر و گفت :
« اگر بعد از من جعفر خرد باشد ، طلحه به خلافت بنشيند » ، و طلحه برادرش بود ؛ لقب او الموفق باللّه ، و بدين شرطها عهدى نبشت و به خانهء كعبه آويخت .