وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ : إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً . . .
« 1 » ، يا آن كه براى بهشت آفريده شده بود و پس از آن كه نافرمانى كرد ، به زمين رانده شد ؟ چنان كه از قسمت دوم اين فراز شريف فهميده مىشود :
وَ قُلْنا : يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ
« 2 » .
برخى از ملحدين كوشيدهاند شبهاتى پيرامون اين مطلب القا كنند ، و مدّعى شدهاند كه از اين فراز قرآنى چنين برمىآيد كه گويا وارد كردن آدم به بهشت ، و گناهكار گردانيدن او و آن گاه پذيرش توبهء وى ، يك سلسله عمليّات صورى و ساختگى بوده است ، تا در نتيجه عملا آدم را از بهشت آواره گردانند ، و به زمين فرو فرستند .
پاسخ اين اشكال ، روشن است : آدم براى زيستن در زمين و خلافت و نمايندگى خداوند سبحان در روى زمين ، آفريده شد ، و بهشت رفتن او ، تنها يك مرحلهء مقدّماتى ( آمادگى ) بود ، به اين منظور كه آدم را براى ايفاى نقش خلافت آماده كند ؛ و آدم امكان نداشت كه بدون چنين مرحلهء آمادگى و بدون تجربهاى اين چنين كه در بهشت اندوخت ، بتواند نقش خليفة اللّهى را ايفا كند . چنان كه در حوزهء دوّم بيان اين مطلب و تفسير اين فراز شريف قرآنى توضيح خواهيم داد .
از اين گذشته ، اين بهشت مىتواند يك باغ زمينى بوده باشد و جنّة الخلد ( بهشت برين ) نبوده باشد . زيرا ، هيچ دليلى نداريم براى اين كه اين باغ آدم بهشت برين بوده است . هبوط آدم و اخراج وى از باغ بهشت نيز سرآغاز دوران تحمّل مسئووليّت و رنج و كوشش براى زندگى و ادامهء زندگى بوده است . بنابراين ، آدم از همان آغاز بر روى زمين بوده است ؛ امّا ، در جايگاهى كه رنج و دشوارى در آن نبوده و تمامى وسايل زندگى و آسايش و آرامش براى وى فراهم بوده است ؛ امّا ، پس از نافرمانى ، زندگى جديدى براى او آغاز گرديد كه با زندگى سابق او متفاوت بود ، و مشخّصات و مختّصات ديگرى داشت ، هر چند آن زندگى پيشين او نيز در روى زمين بود .
هامش
( 1 ) بقره / 30
( 2 ) بقره / 35