به خاطر آن كه اين ردّ و ايراد وضوح بيشترى بيابد ، ناگزير بايد بعضى از مسايلى را كه در ارتباط تنگاتنگ با تفسير دو آيهء منسوخ قلمداد شده هستند ، به بررسى بگذاريم ، تا ميزان صحّت ادّعاى نسخ در مورد آنها را دريابيم .
1 . كلمهء « فاحشة » در لغت و در قرآن كريم ، معنايى گسترده و فراگير دارد ، كه هر چيزى را كه زشتى و رسوايى عمدهاى به همراه داشته باشد ، شامل مىگردد ، بدون آن كه ، به تنهايى ، اختصاصى به زنا داشته باشد ، ممكن است لواط بوده باشد ، يا مساحقه ، و يا زنا ؛ و كلمهء « فاحشة » ظهور و انصرافى در خصوص « زنا » ندارد .
2 . به واسطهء « آيهء سيف » مراد از « سبيل » در آيهء شريفه راه گريز و راه فرار و نجاتى است كه در واقعيّت و طبيعت خودش براى آن زن ، از زندانى شدن در خانه ، دشوارى و زيان كمترى داشته باشد ؛ زيرا ، تعبير آيهء شريفه « لهنّ » است ، و نه « عليهنّ » . در اين صورت « سبيل » را در آيهء شريفه به عقوبت و كيفرى كه آيين حنيف اسلام براى زن و مرد زناكار وضع فرموده است ، چه همسردار باشد و چه بىهمسر ، نمىتوان تفسير كرد ؛ زيرا ، اين كيفر « سبيل » يا راهى براى زن كه به واسطهء آن از دشوارى و شكنجهء زندان رهايى يابد ، نخواهد بود ؛ بلكه از آن زندانى شدن به مراتب دشوارتر و خشنتر است .
3 . كلمهء « ايذاء » در آيهء شريفه ، ظهورى در دشنام و ناسزاگويى و توهين و زدن با نعلين و جز اينها ندارد . بلكه معنايى است كه همهء اينها و نيز ديگر انواع آزار رسانيدن از قبيل تازيانه زدن و سنگسار كردن و غيره را شامل مىشود .
با ملاحظهء اين سه نكته ، مىتوانيم در خصوص آيهء اوّل ( آيهء 15 ، سورهء نساء ) بر آن شويم كه مقصود از « فاحشه » ، « مساحقه » است ، كه حكم آن در آيهء شريفه زندانى كردن زن است تا زمانى كه بميرد ، يا آن كه خداوند سبحان براى او راهى باز كند ؛ به اين ترتيب كه شرايطى فراهم شود و آن زن از بابت ارتكاب آن عمل زشت در امان قرار گيرد ، مانند آن كه ازدواج كند ، يا به سنّى برسد كه غريزهء جنسى او ديگر از كار بيفتد ، يا فروكش كند ، يا آن كه راه توبه و صلاح پيش گيرد .
با اين نحوه تفسير از آيهء شريفه ، مىتوانيم معتقد شويم كه اين آيه نسخ نشده است ؛ زيرا ، حكم آن همچنان باقى است ، در حالى كه اگر آيه را ناظر به عقوبت زنا مىديديم ، بايد معتقد
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 217
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٢١٧