صفات خداوند متعال است و توضيحات قيامت در قرآن ؛ كه اين صفات و اوصاف براى ما قابل تصوّر نيستند ، به جهت آن كه صورت چيزهايى كه براى ما محسوس نباشند - عملا - در ذهن و جان ما نقش نمىبندند . « متشابه از جهت لفظ و معنا هر دو » نيز ، خود بر پنج قسم است :
1 . تشابه از جهت كمّيّت ، مانند عموم و خصوص . مثال :
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ . . .
« 1 » ؛
2 . تشابه از جهت كيفيّت ، مانند وجوب و ندب . مثال :
فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ . . .
؛
3 . تشابه از جهت زمان ، مانند ناسخ و منسوخ . مثال :
. . . اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ . . .
« 2 » ؛
4 . تشابه از جهت مكان و شأن نزول . مثال :
. . . وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها . . .
« 3 » . مثال ديگر ، آيهء شريفه :
إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ . . .
« 4 » ، كه مفسّر اگر عادت جاهليان را در ارتباط با سياق اين آيهء شريفه نداند ، شناخت تفسير اين آيه برايش سخت دشوار و ناشدنى مىگردد .
5 . تشابه از جهت شروطى كه به واسطهء آنها ، عمل انجام شده « صحيح » يا « فاسد » تلقّى مىگردد . مثال : شروط نماز و شرط ازدواج .
اين مطالب اگر نيك دريافته شود ، معلوم خواهد شد كه هيچ يك از تفسيرهايى كه تا كنون مفسّران براى « متشابه » گفتهاند ، از اين تقسيمات كه آورديم بيرون نخواهد بود . . . » « 5 » .
هامش
( 1 ) توبه / 5
( 2 ) آل عمران / 102
( 3 ) بقره / 189
( 4 ) توبه / 37
( 5 ) مفردات راغب اصفهانى ، مادّهء « شبه »