كه در پرتو الهام از جانب خداوند بيان مىفرمود . به همين جهت ، پيامبر با قرآن رفتارى بخصوص داشته است . چنان كه در عهد اوّل نزول وحى قرآنى از نگارش و تدوين هر چه جز قرآن نهى فرموده بود ، تا وصف ربّانى قرآن براى آن محفوظ بماند و با گفتارهاى ديگرى كه آن صفت قدسى را ندارند ، در هم نياميزد . « 1 »
همين كه آيهاى يا حتّى قسمتى از آيهاى از قرآن نازل مىشد ، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله يكى از كاتبان وحى را فورا فرا مىخواند تا آن قسمت نازل شده از قرآن را بنويسد ؛ امّا ، احاديث ديگر خود و حتّى احاديث قدسى را در اختيار مسلمانان مىگذارد تا با روش خودشان آن را محفوظ نگاه دارند .
شكل دوم : در تصوير دوم ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در قرآن كريم در سيماى انسانى خائف و نگران از باب امكان از دست رفتن برخى آيات قرآنى و فراموش شدن آنها ظاهر مىشود ؛ به گونهاى كه تحت تأثير اين حالت ، در قرائت تعجيل مىكند ، و پيش از آن كه وحى قرآنى پايان پذيرد ، به زمزمه و تكرار آن مىپردازد و خود را به جدّ و جهد مىافكند ، كه مبادا چيزى از وحى قرآنى از دستش برود . اين سيماى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در اين آيات شريفه به روشنى ديده مىشود :
. . . وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ ، وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً
« 2 » . به همين خاطر ، خداوند سبحان به او اطمينان مىدهد كه حفظ و جمع قرآن را براى او تعهّد مىكند :
لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ . إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ . فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ
« 3 » .
در برابر اين حقيقت ، جز اين چارهاى نداريم كه به استقلال كامل و مطلق پديدهء وحى از شخص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، و جدايى كامل وحى از همهء عوامل درونى و روانى اعتراف كنيم . پيامبر بنفسه حتّى اختيار آن كه حافظه و ذاكرهاش را در خدمت حفظ قرآن در آورد ندارد ، و
هامش
( 1 ) اين نهى را بعضى مورّخان روايت كردهاند . اگر درست بوده باشد ، مربوط به عموم مردم است ، كه به روشنى ميان قرآن و غير قرآن فرق نمىنهادند ؛ نه خاصّان رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله مانند على بن ابى طالب عليه السّلام و ديگران . هر چند كه ما اصولا در وجود چنين نهيى شك داريم ، و به هر حال در اين زمينه ، همان اهتمام پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به نگارش و تدوين قرآن به شكلى منضبط و محفوظ ، كفايت مىكند . چنان كه در بحث « اصالت قرآن » ديديم .
( 2 ) طه / 114
( 3 ) قيامت / 16 - 19