2 - گاهى اين فكر پيش مىآيد كه در بعضى موارد هم ، لا ضرر تخصيص نخورده و مىتوان به آن تمسّك نمود . مثلا : در وضوى ضررى و يا غسل ضررى و يا بيع غبنى ، كه در اينجا عمل به علماء جابر اين وهن است .
يعنى : همينطور كه شهرت عمليه ضعف روايت را جبران مىكند ، عمل العلماء به اين قاعده نيز موهون شدن آن را جبران مىكند .
3 - و گاهى اين فكر پيش مىآيد كه خير ، عمل العلماء براى ما حجيت ندارد و نمىتواند جبرانكنندهء وهن و ضعف اين عام تخصيص خورده باشد .
بله ، مىتوان گفت كه وقتى عامى مبتلاى به كثرت تخصيص است اگر معناى اين عام را تغيير داده ، حملش كنيم به يك معناى ديگر ، اين كثرت تخصيص موهونكنندهء عام نمىشود . فى المثل :
مولى گفته است اكرم العلماء ، اگر ما بگوييم مراد مولى از علماء مجتهدين است ، ديگر مبتلاى به كثرت تخصيص نمىشود ، چرا كه خارج بودن هزاران نفر از دانشمندان و علما از تحت اكرم العلماء به خاطر اين است كه در رشتههاى ديگرى قرار دارند و از اوّل مورد نظر مولى در اكرم العلماء نبودهاند .
حال : در ما نحن فيه نيز ، معناى لا ضرر را عوض كرده و فى المثل مىگوييم :
معناى لا ضرر اين است كه : اگر كسى به كسى ضرر زد ، بايد جبران كند ، كه اين همان ( من اتلف . . . فهو ضامن مىباشد . و در اين صورت ديگر تخصيص ندارد .
4 - فكر ديگرى كه پيش مىآيد اين است كه : بدانيم كه اين لا ضررى كه مبتلا به كثرت تخصيص شده ، خود كثرت تخصيص بر دو نوع است كه يكى موهن است و يكى غير موهن .
1 - اگر افراد مختلف به عناوين مختلف از تحت عام خارج شوند اين كثرت تخصيصى است كه موجب وهن و سستى عام مىشود .
2 - اما اگر افراد زيادى كه از تحت كلّى عام خارج مىشوند ، در تحت يك عنوان واحد جامعى ، خارج شوند ، چنين تخصيصى موجب وهن نمىشود .
فى المثل :
1 - اگر گفته شود اكرم العلماء سپس گفته شود ، لا تكرم النحاة ، لا تكرم الشعراء منهم لا تكرم الادباء منهم و هكذا . . . اين موجب وهن عام است .
2 - و لكن اگر گفته شود اكرم العلماء بعد گفته شود : لا تكرم فسّاقهم ، در اينجا تنها يك تخصيص بر اين عام زده شده است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 355
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٥٥