به عبارت ديگر حديث مىگويد : لا ضرر و لا ضرار فى الاسلام ، و لذا در اينجا :
اگر ضرار را به همان معناى ضرر و تأكيد آن بدانيم بحثى نيست لكن در صورتى كه ضرر را به معناى اضرار ابتدايى و ضرار را به معناى مجازات بر ضرر و يا مضارّه بگيريم كه طرفين به هم ضرر مىزنند ، صدر و ذيل حديث باهم تنافى پيدا مىكنند .
چرا ؟ زيرا :
1 - صدر حديث مىگويد : لا ضرر ، و لذا آنكسىكه اوّل به مالك ضرر وارد كرده و مرغ و خروسهاى او را پرانده و فرارى داده است برىء الذّمه نيست و بايد خسارت مالك را بپردازد .
2 - در ذيل حديث مىگويد : و لا ضرار ، كه معنايش اين است كه مجازات بر ضرر هم در اسلام تشريع نشده است .
پس : مالك حق ندارد شخص ضار را مجازات كرده خسارت را از او بگيرد .
بنابراين :
1 - صدر حديث دلالت مىكند بر وجوب ردّ غرامت و خسارت
2 - ذيل حديث دلالت مىكند بر حرمت گرفتن غرامت .
و لذا : بين صدر و ذيل حديث تنافى پيدا مىشود .
پاسخ به اين مشكله چيست ؟
عمده اين است كه : ضرر و ضرار به معناى واحد بوده و تأكيد است و لذا منافاتى در كار نيست .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 290
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٩٠