همان معناى ضرّه آمده است چنان كه ضرار هم مصدر باب مفاعله است و براى تأكيد آمده است .
4 - در قاموس اللغة آمده است :
ضرر ضد نفع است و ضرار مصدر باب مفاعله و لذا :
ضرر به معناى سوء الحال يعنى ناملايمات و بدحالى است و ضرار به معناى ضيق و تنگى است .
به طور خلاصه : احتمال تأكيد ضرار بر ضرر اقوى مىباشد .
با توجه به مقدّماتى كه در رابطهء با معانى مفردات و اصطلاحات قاعدهء لا ضرر گذشت مراد از « اذا عرفت ما ذكرناه ، فاعلم . . . » چيست ؟
بحث در رابطهء با معانى هيئت تركيبيّهء حديث لا ضرر است و لذا مىفرمايد :
معناى حقيقى لا ضرر اين است كه : طبيعت ضرر و ضرار به لحاظ ماهيت و در عالم خارج و به ويژه در اسلام و به واسطهء مسلمين و مؤمنين ، محقّق نمىشود ، بدين معنا كه هرگز مسلمانى به خود و يا به مسلمان ديگرى ضرر نمىرساند . چرا ؟
زيرا : مركباتى كه با ( لاى ) نفى جنس شروع مىشوند بر نفى جنس يعنى طبيعت آن اسم دلالت دارند ، و لذا اين معنا را از كلمه لاى نفى جنس و اسم آن اخذ مىكنيم .
آيا واقعا معناى فوق قابل اراده است ؟
خير ، متعذّر الإرادة است ، چرا كه در بين مسلمين و در خارج هم ضرر به خود فراوان شكل مىگيرد و هم ضرار به غير تحقّق مىيابد و لذا ارادهء معناى حقيقى مستلزم كذب است .
پس چه بايد كرد ؟
به حكم دلالت اقتضاء ، بايد از قاعده معناى ديگرى اراده شود ، منتهى در اينكه اين معناى ديگر چه معنايى باشد ، دو وجه را جناب شيخ طرح فرموده كه هر دو با مقام شارعيت شارع سازگار است :
وجه اوّل اين است كه بگوييم :
اينگونه عبارات ظهور در اخبار وجود داشته و در مقام حكايت از يك واقعيت خارجى و نفس الامرى مىباشند ، و مراد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اين است كه :
در اسلام حكم ضررى تشريع نشده و شارع مقدّس حكمى را كه به نحوى از انحاء در حقّ فردى از افراد ، داراى ضرر و ضرار باشد ، جعل و تشريع نفرموده است .
مقدمة جهت يادآورى بفرماييد مفاد رفع الخطاء و النسيان و . . . چه بود ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 285
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٨٥