سپس جوهرى مىگويد : ضرار مصدر باب مفاعله به معناى ضارّه است ، بدين معنا كه دو كس به يكديگر خسارت وارد كنند .
بنابراين : طبق معناى اوّل ضرر و ضرار مترادفاناند و لكن طبق معناى دومى متبايناناند .
2 - ابن اثير در نهايه مىگويد :
در حديث نبوى آمده است كه : « لا ضرر و لا ضرار فى الاسلام » ، و كلمهء ضرر ضدّ نفع است و هر دو كلمه مصدر ضرّ يضرّ هستند و رباعى آن اضرّ مىباشد كه با حرف باء متعدى مىشود .
سپس مىفرمايد :
معناى لا ضرر در حديث نبوى اين است كه : مسلمان نبايد به برادر دينى خود ضرر بزند بدين معنا كه چيزى از حق و حقوق او كم نكند .
و معناى لا ضرار كه بر وزن فعال است اين است كه : مسلمان نبايد با برادر دينى خود مقابلهء به مثل كند و او را در برابر اضرارش مجازات نمايد به اينكه او نيز ضررى بر اين فرد بزند :
سپس مىگويد :
ضرر يكطرفه و ضرار دوطرفه است و به تعبير ديگر ، ضرر زدن كار يك نفر است و لكن ضرار كار طرفينى يعنى دو نفر است .
پس از آن مىگويد :
ضرر فعلى است كه ابتداء صورت گرفته بدين معنا كه اوّل كسى به ديگرى زيان و خسارتى وارد مىكند و ضرار جزاء و مجازاتى است برآن فعل و مقابله به مثل با آن .
سپس مىگويد :
ضرر اين است كه : انسان به دوست و يا . . . خسارتى وارد كند و در مقابل خود به منفعتى برسد ، و لكن ضرار اين است كه به او ضرر و زيانى وارد كنى بدون اينكه خودت سود و منفعتى ببرى .
برخى هم گفتهاند كه ضرر و ضرار به يك معنا و لا ضرار تكرار همان لا ضرر است منتهى جهت تأكيد و اهميت مطلب دوباره تكرار شده است .
3 - در مصباح المنير آمده است :
در لغت عرب ، وقتى گفته مىشود ضرّه كه كسى نسبت به ديگرى كارى مكروه و ناملايم با طبعى را انجام دهد ،
امّا : اضربه ، ثلاثى مزيد است و با حرف ( باء ) متعدى مىشود و اسم مصدرش ضرر است .
و امّا ضرر گاهى بر نقصى در اعيان خارجيه اطلاق مىشود ، و ضاره نيز كه باب مفاعله است به
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٨٤