اگر شرب تتن حلال درآمد هيچ ، اگر هم حرام درآمد كه عقاب خواهد شد .
به عبارت ديگر : اگر در لوح محفوظ نوشته است كه شرب تتن حلال جاهل مزبور عقاب ندارد و لو در توضيح المسائل نوشته باشد حرام .
و چنانچه در لوح محفوظ نوشته است كه شرب تتن حرام ، چنين كسى عقاب دارد و مؤاخذه مىشود و لو در توضيح المسائل نوشته باشد حلال .
2 - برخى نيز بر اين اعتقادند كه آن واقع اوّلى يعنى رأى موجود در لوح محفوظ ملاك نيست ، بلكه ملاك آن واقعى است كه در دست مجتهد است ، يعنى :
اگر در توضيح المسائل نوشته است شرب تتن حلال ، جاهل مزبور عقاب ندارد و لو در لوح محفوظ نوشته است حرام .
و اگر در توضيح المسائل نوشته است حرام ، اين فرد عقاب دارد و لو در لوح محفوظ نوشته است حلال .
3 - برخى بر اين اعتقادند كه ملاك عقاب چنين كسى اين است كه : در يكى از اين دو يعنى لوح محفوظ و توضيح المسائل نوشته باشد حرام و لو در ديگرى نوشته باشد حرام ، چنين كسى معاقب بوده جايش در دوزخ است .
يعنى : آدمى كه بدون فحص ، عن تقصير برائت جارى كرده و اقل را انجام داده است اگر در لوح نوشته باشد كه كار اين فرد حرام ، معاقب است و لو در توضيح المسائل نوشته باشد حلال و يا بالعكس .
4 - برخى هم برعكس نظر قبلى گفتهاند : اگر در يكى از اين دو يعنى لوح و رساله نوشته باشد كه شرب تتن و يا اتيان نماز 9 جزئى حلال ، فرد مزبور اهل نجات است و لو در ديگرى نوشته باشد حرام .
پس در چه صورت اين آدم معاقب است ؟
در صورتى كه در هر دو بنويسند كه حرام و الّا اگر در يكى از اين دو نوشته باشند كه حلال براى رهايى اين آدم از عقاب كفايت مىكند .
جناب شيخ در بحث وجوب تفحّص جهت تحصيل و كشف حكم شرعى ، گفته شد كه :
اگر كسى حكم شرعى چيزى را نمىداند ، و درحالىكه قدرت بر تحقيق دارد ، تحقيق و تفحّص نكند و به چيزى عمل كند كه موافق با اصل برائت باشد ، از حيث عقوبت و بقيهء آثار ؛ معذور نخواهد بود .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 260
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٦٠