اين شك ، شك در تكليف است ، در شك در تكليف ، او مىتواند برائت جارى كند و دعاء را نخواند .
امّا اگر بخواهد احتياط كند و دعاء را به احتمال وجه بخواند مىتواند ، يعنى :
اگر اين كسى كه قادر بر اجراى برائت و نخواندن است ، اگر بخواهد كه برخيزد و به جاى اجراى برائت ، دعا را به احتمال وجه بخواند ، مىتواند ، و لذا مىشود احتياط و اطاعت .
امّا :
در ما نحن فيه جاهل مزبور ، اقلّ را به احتمال وجه بجا آورده و يا مىآورد ، با اينكه اجمالا مىداند كه يا اقل ( يعنى نماز 9 جزئى ) واجب است و يا اكثر ( يعنى نماز 10 جزئى ) .
حال :
سؤال اين است كه : آيا در اينجا انجام اقلّ احتياط است و يا انجام اكثر ؟
خواهيد گفت انجام اكثر ، يعنى وقتى اجمالا مىداند كه يا اقل واجب است و يا اكثر و لكن از روى بىاعتنايى اقلّ را انجام مىدهد ، ديگر احتياط به حساب نمىآيد .
جناب شيخ ذكر چه نكاتى در اينجا لازم است بفرماييد ؟
بله ، در مباحث گذشته وقتى راجع به عقاب الجاهل بحث مىكرديم گفتيم كه اگر آدم جاهل عن تقصير يعنى بدون اجتهاد و تقليد برائت جارى كند ، در صورتى كه بعد الفحص معلوم شود كه عملش مطابق با واقع بوده است ، معاقب نخواهد بود و لكن اگر خلاف واقع درآمد مؤاخذه مىشود .
فى المثل : نمىداند كه شرب تتن حلال است يا حرام ؟ بدون فحص برائت جارى كرده ، مرتكب شرب تتن مىشود ، شما مىپرسيد كه آيا اين فرد عقاب دارد يا نه ؟
مىگوييم : يا شانس :
اگر در واقع حلال بوده كه خوب مشكل ندارد و عقاب نمىشود و لكن اگر در واقع حرام بوده باشد ، مؤاخذه مىشود .
جناب شيخ مرادتان از واقع چيست آيا واقع اوّلى است يا واقع ثانوى ؟ به عبارت ديگر مرادتان از واقع لوح محفوظ است و يا توضيح المسائل مجتهد ؟
چهار احتمال در اينجا داده شده است :
1 - برخى گفتهاند مراد از واقع همان لوح محفوظ است ، بدين معنا كه حساب چنين كسى واگذار مىشود به روز قيامت .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 259
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٥٩